Đội Gạo Lên Chùa – Nguyễn Xuân Khánh

Đoạt Giải thưởng Hội Nhà văn Hà Nội năm 2011 và được tôn vinh là một công trình văn học đồ sộ bậc nhất về văn hóa tâm linh dân tộc, "Đội Gạo Lên Chùa" của nhà văn Nguyễn Xuân Khánh là thiên tiểu thuyết sử thi văn hóa độc nhất vô nhị, khắc họa số phận của Phật giáo làng quê Việt Nam qua suốt những thăng trầm, biến động khốc liệt của lịch sử thế kỷ XX (từ thời thuộc Pháp, kháng chiến chống Pháp, cải cách ruộng đất, kháng chiến chống Mỹ cho đến thời kỳ Đổi Mới). Tác phẩm lấy ngôi chùa Cổ Quan linh thiêng nơi làng Sọ làm trung tâm phản ánh, nơi dung chứa những kiếp người đau khổ, những xung đột ý thức hệ và là nơi nương tựa bình yên cho tâm hồn của người dân nông thôn Bắc Bộ. Bằng vốn tri thức Phật học uyên thâm, sự am hiểu sâu sắc về phong tục làng xã truyền thống và ngòi bút bao dung, nhân ái tuyệt vời, Nguyễn Xuân Khánh dẫn dắt người đọc qua từng khúc quanh của số phận nhân vật chú tiểu An (sau này là sư thầy Thích Vô Úy). Tác giả làm sáng tỏ sự hòa quyện kỳ diệu giữa tinh thần từ bi, hỷ xả của đạo Phật với đạo Mẫu và tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên của người Việt, tạo nên một thứ "Phật giáo dân gian" thấm sâu vào nếp nghĩ, lời ăn tiếng nói và hành động cứu khổ cứu nạn hằng ngày. Dẫu có những thời đoạn lịch sử cuồng phong bão táp làm ngôi chùa bị phá hủy, các nhà sư bị bắt hoàn tục, nhưng ánh sáng Phật pháp và lòng nhân hậu của người dân làng vẫn âm thầm bảo vệ từng pho tượng, từng hạt gạo dâng lên cửa Phật. Giá trị học thuật và tư tưởng của cuốn tiểu thuyết nằm ở việc khẳng định Phật giáo chính là một trụ cột văn hóa tinh thần vững chắc, nuôi dưỡng sự trường tồn của bản sắc dân tộc Việt Nam trước mọi cơn dâu bể của thời đại. Nguyễn Xuân Khánh khẳng định chân lý nhân văn cao đẹp rằng tình thương yêu, sự khoan dung và lòng từ bi là thứ sức mạnh duy nhất có thể hóa giải mọi hận thù giai cấp và chữa lành những vết thương đau đớn của chiến tranh. Tác phẩm là pho từ điển sống vô giá về văn hóa làng quê và tâm linh Việt, bồi đắp lòng trắc ẩn và hướng con người tới nếp sống thiện lương, an lạc.