Dỡ Mắm – Vương Hồng Sển

Được tập hợp từ những trang viết tâm huyết và do Nhà xuất bản Trẻ ấn hành, 'Dỡ Mắm' là một trong những tập tạp bút, khảo cứu phong thổ và hồi ức văn hóa độc đáo nhất của học giả, nhà cổ ngoạn học lừng danh Vương Hồng Sển (1902–1996, tự Anh Chi) – bậc trưởng lão được người đời trìu mến gọi là 'Cụ Sển' của đất Nam Bộ. Tác phẩm không chỉ là một chuyên khảo ẩm thực về món ăn mang tính quốc hồn quốc túy của vùng đồng bằng sông Cửu Long, mà còn là một kho tư liệu dân tộc học vô giá về nếp sống, tính cách và lịch sử khẩn hoang của các thế hệ lưu dân phương Nam. Bằng giọng văn rặt ròi khẩu ngữ Nam Bộ mộc mạc, dí dỏm, pha chút ngậm ngùi hoài cổ, tác giả dẫn dắt người đọc qua từng công đoạn làm mắm, ủ mắm và nghệ thuật thưởng thức các loại mắm trứ danh: từ mắm thái Châu Đốc, mắm sặc, mắm trê, mắm lóc, mắm ruột cá, đến mắm ba khía Rạch Gốc, mắm ruốc, mắm tôm chua. Cụ Sển không chỉ nói về kỹ thuật ẩm thực, mà qua hành động 'dỡ khạp mắm' thơm phức nơi chái bếp, tác giả tái hiện cả một không gian sinh hoạt văn hóa miệt vườn: những con nước nổi chở đầy cá linh, những đêm đàn ca tài tử dưới bóng trăng thanh, lối ăn rau rừng chấm mắm mộc mạc mà đậm đà tình nghĩa xóm giềng, và sự gắn kết cộng đồng tối lửa tắt đèn có nhau của người dân sông nước. Giá trị nhân văn sâu sắc của 'Dỡ Mắm' nằm ở tấm lòng tha thiết gìn giữ bản sắc văn hóa dân gian trước nguy cơ bị lãng quên trong dòng chảy công nghiệp hóa ồ ạt. Vương Hồng Sển chứng minh rằng văn hóa đích thực không nằm ở những điều cao siêu trừu tượng trong thư viện sách vở, mà nằm ngay trong hạt cơm, con cá, khạp mắm được chưng cất từ mồ hôi nước mắt của người nông dân lao động cần lao. Cuốn sách là khúc ca tri ân công đức của tiền nhân khai hoang mở cõi, bồi đắp lòng tự hào và tình yêu quê hương xứ sở cho mỗi thế hệ người Việt hôm nay.