Đoạn Tuyệt – Nhất Linh

Khởi đăng trên báo 'Phong Hóa' từ năm 1934 và được Nhà xuất bản Đời Nay ấn hành thành sách vào năm 1935 tại Hà Nội, 'Đoạn Tuyệt' của nhà văn Nhất Linh (Nguyễn Tường Tam, 1906–1963) là một trong những tác phẩm tiểu thuyết luận đề xuất sắc nhất của phong trào Tự Lực Văn Đoàn. Tác phẩm ra đời như một phát pháo lệnh tiên phong cổ xúy cho phong trào giải phóng cá nhân, đòi quyền bình đẳng và hạnh phúc cho người phụ nữ Việt Nam trong giai đoạn giao thời đầy biến động giữa các giá trị Nho giáo cổ truyền và làn sóng văn minh phương Tây. Cốt truyện xoay quanh tấn bi kịch hôn nhân của Loan – một thiếu nữ tân thời có học thức, giàu lòng tự trọng và mang tư tưởng tiến bộ. Vì chữ hiếu để cứu gia đình khỏi cảnh túng quẫn, Loan buộc phải từ bỏ mối tình đầu trong sáng với Dũng – một chàng thanh niên có chí lớn cách mạng – để về làm dâu nhà bà Phán Lợi, một gia đình quan chức phong kiến giàu có, hủ bại. Tại nhà chồng, Loan phải chịu đựng sự đày đọa tàn nhẫn của chế độ 'mẹ chồng nàng dâu' độc đoán và sự nhu nhược, vũ phu của Thân – người chồng bất tài, gia trưởng và dâm ô. Bi kịch lên đến đỉnh điểm trong một cuộc ẩu đả bạo lực gia đình khi Thân lao vào bóp cổ Loan; trong cơn giãy giụa tự vệ chính đáng, Loan vô tình làm chiếc dao gọt hoa quả cắm vào ngực chồng khiến Thân thiệt mạng. Vụ án đưa Loan ra trước vành móng ngựa của tòa án đại hình. Phiên tòa xử án ở cuối tiểu thuyết là phân đoạn rực rỡ nhất của tác phẩm, biến một vụ án hình sự thông thường thành một diễn đàn văn hóa - tư tưởng rực lửa giữa hai thời đại. Trước sự bào chữa hùng hồn của luật sư tiến bộ và tiếng nói đanh thép của Loan, tòa án đã tuyên bố cô vô tội. 'Đoạn Tuyệt' là lời tuyên chiến dũng cảm đoạn tuyệt với chế độ đại gia đình phong kiến ngột ngạt, khẳng định quyền tự do kết hôn và phẩm giá độc lập của người phụ nữ. Bằng văn phong trong sáng, khúc chiết, nghệ thuật xây dựng xung đột kịch tính và ngôn ngữ đài các, Nhất Linh đã đưa tác phẩm trở thành cột mốc văn học có ảnh hưởng sâu rộng đến tiến trình hiện đại hóa xã hội Việt Nam thời cận đại.