Người Đàn Bà Trên Đảo – Hồ Anh Thái

Xuất bản năm 1988 trong cao trào của làn sóng Đổi Mới văn học nước nhà, "Người Đàn Bà Trên Đảo" của nhà văn Hồ Anh Thái là tác phẩm truyện dài gây chấn động dư luận, đặt ra những vấn đề nhức nhối về thân phận và khát vọng làm mẹ của những người nữ thanh niên xung phong thời hậu chiến. Tác phẩm lấy bối cảnh một hòn đảo hoang vắng ngoài khơi xa, nơi đóng quân của một đơn vị nữ công nhân lâm trường gồm những cô gái đã hiến dâng trọn vẹn tuổi thanh xuân nơi chiến trường khói lửa, nay trở về đối mặt với nỗi cô đơn cùng cực, sự già nua của thân thể và khao khát cháy bỏng được một lần làm mẹ. Bằng nghệ thuật miêu tả tâm lý sắc sảo, táo bạo và cái nhìn thấu cảm nhân bản sâu sắc, Hồ Anh Thái dũng cảm bóc trần sự giằng xé dữ dội giữa những định kiến đạo đức phong kiến hà khắc với tiếng gọi thiêng liêng của thiên chức làm mẹ. Nhân vật người phụ nữ trên đảo vượt qua nỗi sợ hãi búa rìu dư luận, chủ động tìm kiếm một đứa con để nương tựa tuổi xế chiều, xem đó là niềm an ủi duy nhất cứu rỗi tâm hồn họ khỏi sự tàn lụi trong cô độc. Tác giả không lên giọng phán xét mà nhìn hành vi ấy bằng sự trân trọng và xót xa, lên án sự vô tâm, đạo đức giả của xã hội đối với những người phụ nữ có công với đất nước. Giá trị học thuật và tư tưởng của tác phẩm nằm ở tư thế tiên phong giải thiêng các khuôn mẫu văn học minh họa thời chiến tranh, mở đường cho chủ nghĩa nhân văn thế sự trong văn xuôi đương đại Việt Nam. Hồ Anh Thái khẳng định rằng hòa bình thực sự chỉ đến khi quyền sống, quyền được yêu và thiên chức làm mẹ của mỗi cá nhân được tôn trọng và bảo vệ. Tác phẩm là lời nhắc nhở nghiêm khắc đối với lương tri cộng đồng, đòi hỏi xã hội phải có cái nhìn bao dung hơn, nhân ái hơn đối với những số phận thiệt thòi sau bão lửa chiến tranh.