Thằng Bờm

Thằng Bờm là cuốn tiểu thuyết dã sử dân gian và truyện thiếu nhi trào lộng độc đáo của nhà văn Ngọc Giao – cây bút hiện thực xuất sắc của văn học Việt Nam giai đoạn 1930 – 1945. Lấy cảm hứng từ bài ca dao quen thuộc "Thằng Bờm có cái quạt mo", tác phẩm đã tài tình mở rộng và tái hiện toàn bộ không gian sinh hoạt văn hóa làng quê Bắc Bộ phong kiến thuở xưa. Cuốn sách xoay quanh cuộc đấu trí vừa hài hước, dí dỏm vừa sâu cay giữa chú bé Bờm nghèo khổ, mồ côi nhưng thông minh, chất phác với lão phú ông giàu có, tham lam, trọc phú luôn tìm mọi thủ đoạn để bóc lột và đàn áp dân nghèo.

Ngọc Giao thể hiện biệt tài miêu tả tâm lý nhân vật và phong tục làng quê bậc thầy: từ những buổi chăn trâu cắt cỏ, thả diều trên đê làng ngập tràn tiếng cười; các trò chơi dân gian rộn ràng ngày hội làng; cho đến bức tranh tương phản gay gắt giữa sự cơ cực của người nông dân nghèo với cảnh xa hoa, hợm hĩnh của tầng lớp cường hào địa chủ. Tác phẩm đi sâu giải mã biểu tượng chiếc "quạt mo" của Bờm: phú ông dùng đủ mọi thứ của cải vật chất xa xỉ (ba bò chín trâu, ao sâu cá mè, bè gỗ lim, chim đồi mồi) để dụ dỗ, nhưng Bờm chỉ cười xòa đổi lấy "nắm xôi" nóng hổi. Đó là khúc ca ngợi ca lòng tự trọng, sự thực tế và triết lý sống thanh bạch, không màng danh lợi phù hoa của nhân dân lao động nghèo.

Tác phẩm có giá trị giáo dục đạo đức sâu sắc, mang lại những tràng cười sảng khoái nhưng đọng lại những suy ngẫm nhân sinh thâm thúy cho cả trẻ thơ lẫn người lớn. Thằng Bờm là di sản văn học thiếu nhi quý giá của văn học tiền chiến, khơi dậy niềm tự hào về kho tàng văn hóa dân gian Việt Nam, ca ngợi trí thông minh, tính lạc quan và khẳng định rằng phẩm giá trong sạch của con người luôn cao quý hơn mọi của cải vàng ngọc trên đời.