Túp Lều Nát – Nguyễn Đổng Chi

Xuất bản lần đầu năm 1937 dưới bút danh Đổng Chi, "Túp Lều Nát" là tác phẩm văn xuôi hiện thực phê phán xuất sắc của học giả, nhà nghiên cứu văn hóa dân gian hàng đầu Việt Nam – giáo sư Nguyễn Đổng Chi. Tác phẩm đưa người đọc quay trở lại không gian nông thôn nghèo nàn, xơ xác vùng Nghệ Tĩnh dưới thời kỳ thuộc địa nửa phong kiến ngột ngạt. Bằng sự am hiểu tường tận đời sống phong tục và ngôn ngữ địa phương mộc mạc, tác giả đã dựng lên bản phóng sự xã hội đau đớn về kiếp sống cùng quẫn của người nông dân bần cùng hóa, bị đẩy vào bước đường cùng bởi sưu cao thuế nặng, thiên tai mất mùa và sự bóc lột nghiệt ngã của tầng lớp cường hào địa chủ. Ngòi bút của Nguyễn Đổng Chi phơi bày trần trụi cảnh ngộ bế tắc của gia đình nông dân dưới mái tranh dột nát, nơi những con người lương thiện quanh năm "bán mặt cho đất, bán lưng cho trời" nhưng vẫn không đủ hạt gạo nuôi thân. Tác giả vạch trần cơ chế bóc lột tinh vi của bọn cho vay nặng lãi, những hủ tục ma chay cưới xin trói buộc người nghèo vào vòng nợ nần truyền kiếp, và sự bất lực của người lao động trước cường quyền bất công. Điểm sáng nhân văn của tác phẩm là dù bị dồn ép đến chân tường của sự cùng quẫn, những người nông dân nghèo khổ vẫn giữ được tình làng nghĩa xóm, sự cưu mang đùm bọc bát cơm củ sắn và niềm hy vọng le lói vào ngày mai tươi sáng hơn. Giá trị học thuật của "Túp Lều Nát" nằm ở tính chân thực lịch sử và giá trị xã hội học nông thôn sâu sắc. Cuốn sách không chỉ là tác phẩm văn chương thức tỉnh lương tri mà còn là một tư liệu dân tộc học quý giá ghi lại diện mạo chân xác của làng quê miền Trung trước Cách mạng tháng Tám. Tác phẩm khẳng định tài năng văn học hiện thực phê phán sớm nở của Nguyễn Đổng Chi, đồng thời nhắc nhở hậu thế thấu hiểu nỗi thống khổ của giai cấp cần lao trong quá khứ để trân trọng những thành quả của công cuộc giải phóng con người hôm nay.