Chiêu hồn thập loại chúng sinh – Nguyễn Du

Được sáng tác bằng chữ Nôm theo thể thơ song thất lục bát tuyệt mỹ gồm một trăm tám mươi tư câu, 'Chiêu Hồn Thập Loại Chúng Sinh' (còn được gọi là 'Văn Tế Thập Loại Chúng Sinh' hay 'Văn Chiêu Hồn') của Đại thi hào dân tộc Nguyễn Du (1765–1820) là một trong những kiệt tác thi ca nhân đạo bao la và có sức lay động sâu sắc nhất trong kho tàng văn học Việt Nam. Tác phẩm thường được tụng đọc trong các đàn tràng chẩn tế cô hồn vào dịp rằm tháng Bảy âm lịch hàng năm trong đại lễ Vu Lan báo hiếu, trở thành một nghi thức tâm linh thiêng liêng và một bản trường ca triết học thấu suốt lẽ sinh tử vô thường của kiếp nhân sinh. Bằng ngòi bút tài hoa và nhãn quan thấu thị của một trái tim đại bi, Nguyễn Du đã tái hiện một bức tranh toàn cảnh muôn mặt đời thường đầy đau thương, tang tóc của nhân loại trong cõi trần ai. Đại thi hào lần lượt điểm danh mười loại chúng sinh phiêu bạt chốn âm ty lạnh lẽo: từ những kẻ quyền thế mưu đồ vương bá cướp ngôi đoạt vị để rồi rước lấy cái chết thảm khốc; những bậc danh tướng xông pha trận mạc 'đem thân bách chiến làm công một giờ' để lại xương trắng chốn sa trường; những kẻ tham ô mưu mô tích lũy vàng bạc để rồi tay trắng xuôi tay; những sĩ tử lận đận thi cử chết dọc đường thi; những cô đào hát son phấn lỡ thì; những thương nhân chìm thuyền giữa biển khơi bão tố; cho đến những kẻ tù đày, người hành khất chết rấp nơi đầu đường xó chợ, và những hài nhi non nớt vừa mới lọt lòng đã vội lìa đời. Không một thân phận nào bị bỏ quên; mọi sự phân biệt sang hèn, giàu nghèo, bạn thù của cõi trần đều bị san bằng trước cái chết cô đơn, đói khát nơi ngọn cỏ đầu cành. Sức lay động tột bậc của 'Văn Chiêu Hồn' bắt nguồn từ tinh thần từ bi vô lượng của đạo Phật hòa quyện với nỗi đau nhân thế khôn nguôi của tác giả 'Truyện Kiều'. Nguyễn Du không hề oán trách, kết án hay kỳ thị bất kỳ linh hồn nào; ông nhìn họ bằng đôi mắt xót thương vô hạn, gọi họ là những 'người cùng khổ', mở rộng vòng tay từ tâm mời gọi muôn linh hồn cô quạnh về nương nhờ ánh sáng từ bi của Đức Phật A Di Đà và pháp hội giải thoát: 'Nhờ phép Phật siêu sinh tịnh độ / Phóng hào quang cứu khổ trầm luân'. Áng văn bất hủ này là một tượng đài nhân bản tối cao của văn hóa Việt Nam, nhắc nhở thế hệ hôm nay về lòng trắc ẩn, sự bình đẳng của kiếp người và bài học buông bỏ tham sân si để sống một cuộc đời nghĩa tình thơm thảo.