Truyện Kiều – Nguyễn Du

Được sáng tác vào đầu thế kỷ XIX dưới triều Nguyễn bởi Đại thi hào dân tộc Nguyễn Du (1765–1820) – Danh nhân văn hóa thế giới được UNESCO vinh danh, 'Truyện Kiều' (nguyên tác chữ Nôm: 'Đoạn Trường Tân Thanh', nghĩa là tiếng kêu đứt ruột mới) là kiệt tác thi ca chói lọi nhất của nền văn học cổ điển Việt Nam. Tác phẩm gồm 3.254 câu thơ lục bát tuyệt mỹ, kết tinh trọn vẹn vẻ đẹp giàu nhạc tính của tiếng Việt. Dù mượn cốt truyện từ tiểu thuyết chương hồi 'Kim Vân Kiều truyện' của Thanh Tâm Tài Nhân thời Minh – Thanh bên Trung Quốc, Nguyễn Du đã tái sinh toàn bộ tác phẩm thành một bản trường ca nhân đạo sâu sắc, thấm đẫm tâm hồn và hơi thở văn hóa dân tộc. Tác phẩm xoay quanh cuộc đời mười lăm năm lưu lạc, chìm nổi giữa ba đào dâu bể của Thúy Kiều – một thiếu nữ tài sắc vẹn toàn, thông minh đài các nhưng mang số phận nghiệt ngã theo luật bù trừ cay đắng: 'Trời xanh quen thói má hồng đánh ghen'. Đang say đắm trong mối tình đầu trong sáng, thề nguyền dưới ánh trăng với chàng thư sinh nho nhã Kim Trọng, gia đình Kiều bất ngờ gặp biến cố oan khiên do tên bán tơ vu vạ. Đứng trước sự lựa chọn sinh tử giữa chữ Tình và chữ Hiếu, Kiều đã cắn răng hy sinh hạnh phúc cá nhân, trao duyên lại cho em gái Thúy Vân và bán mình chuộc cha cùng em trai khỏi cảnh tù đày tra khảo. Từ đây, nàng rơi vào cạm bẫy của những kẻ buôn thịt bán người nham hiểm như Mã Giám Sinh, Tú Bà, Sở Khanh, Bạc Bà, Bạc Hạnh, hai lần bị đẩy vào chốn lầu xanh nhơ nhớp. Giữa vũng bùn ô nhục, phẩm giá thanh cao của Kiều vẫn tỏa sáng qua mối ân tình với Thúc Sinh và người anh hùng đầu đội trời chân đạp đất Từ Hải – người đã lập đàn báo ân báo oán rạng rỡ cho nàng. Tiếc thay, vì mắc lừa mưu gian phản trắc của quan tổng đốc Hồ Tôn Hiến, Kiều vô tình đẩy Từ Hải vào cái chết đứng bi tráng giữa trận tiền, rồi gieo mình xuống dòng sông Tiền Đường tự vẫn. Được sư Giác Duyên cứu vớt và tái ngộ gia đình sau mười lăm năm đoạn trường, cuộc đoàn viên của Kiều với Kim Trọng đã trở thành một biểu tượng nhân văn bất hủ: 'Đem tình cầm sắt đổi ra duyên bạn bầy'. Giá trị trường tồn của 'Truyện Kiều' không chỉ nằm ở bức tranh hiện thực tố cáo đanh thép sức mạnh hủy diệt của đồng tiền và chế độ phong kiến bất công, mà còn ở tiếng kêu xé lòng đòi quyền sống, quyền tự do yêu đương và hạnh phúc cho người phụ nữ. Với bút pháp tả cảnh ngụ tình trác tuyệt và nghệ thuật miêu tả tâm lý nhân vật bậc thầy, Nguyễn Du đã để lại cho hậu thế một kiệt tác di sản sống mãi cùng non sông đất nước.