Gia đình

Khởi đăng nhiều kỳ trên tuần báo 'Ngày Nay' trong năm 1936 và được Nhà xuất bản Đời Nay in thành sách hoàn chỉnh vào cùng năm tại Hà Nội, 'Gia Đình' của nhà văn Khái Hưng (Trần Khánh Giư, 1896–1947) – một trong hai ngòi bút trụ cột sáng lập Tự Lực Văn Đoàn – là một trong những tiểu thuyết hiện thực tâm lý sâu sắc và sắc sảo nhất của văn học Việt Nam tiền chiến giai đoạn 1930–1945. Tác phẩm đào sâu mổ xẻ những rạn nứt nội tại của thiết chế gia đình phong kiến truyền thống xứ Bắc dưới sức ép của các luồng tư tưởng mới phương Tây và sự biến đổi kinh tế xã hội thành thị thời bấy giờ. Bối cảnh câu chuyện diễn ra trong một đại gia đình quyền quý quan lại nhiều thế hệ tại Hà Nội, đứng đầu là ông phán Nhân – hiện thân của chủ nghĩa gia trưởng phong kiến độc đoán, luôn dùng tôn ty trật tự cổ hủ và sự chuyên chế để duy trì cái vỏ bọc gia phong êm ấm bề ngoài. Xung đột bùng nổ khi các con của ông (như An, Bích, Dũng) bước vào tuổi trưởng thành và khao khát quyền tự do cá nhân, quyền tự quyết định hôn nhân và con đường lập nghiệp. Sự áp đặt tàn nhẫn của ông phán Nhân trong việc mai mối, ép duyên môn đăng hộ đối để mưu cầu danh lợi cùng sự giả dối, toan tính thừa kế gia sản ngấm ngầm giữa các thành viên đã dần biến ngôi nhà rộng lớn thành một ngục tù tinh thần ngột ngạt, đẩy các số phận trẻ tuổi vào bi kịch tình yêu tan vỡ và tha hóa nhân cách. Khác với vẻ lãng mạn thoát ly trong một số tác phẩm đầu tay, 'Gia Đình' thể hiện nhãn quan hiện thực phê phán gay gắt và sự phân tích tâm lý nhân vật già dặn của Khái Hưng. Tác phẩm không chỉ là một câu chuyện bi kịch gia đình đơn thuần, mà là bản cáo trạng đanh thép đối với chế độ đại gia đình phong kiến gia trưởng – nơi quyền sống và hạnh phúc của cá nhân bị bóp nghẹt dưới danh nghĩa lễ giáo giả tạo. Tác phẩm khẳng định xu thế lịch sử tất yếu của việc giải phóng cá nhân và xây dựng mô hình gia đình mới dựa trên tình thương, sự bình đẳng và tôn trọng lẫn nhau.