Nỗi Buồn Chiến Tranh – Bảo Ninh

Ra đời dưới nhan đề ban đầu 'Thân phận của tình yêu' và được Nhà xuất bản Hội Nhà Văn ấn hành năm 1990 (được trao Giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam năm 1991), 'Nỗi Buồn Chiến Tranh' của nhà văn Bảo Ninh (sinh 1952) – một cựu chiến binh từng trực tiếp chiến đấu tại Mặt trận Tây Nguyên – là một cột mốc lịch sử đánh dấu bước ngoặt đổi mới sâu sắc của văn học Việt Nam thời kỳ hậu chiến. Vượt thoát hoàn toàn khỏi khuôn mẫu sử thi cổ động một chiều, tác phẩm đã được dịch ra hơn hai mươi ngôn ngữ trên thế giới (đoạt giải thưởng Independent Foreign Fiction Prize danh giá tại Anh năm 1994) và được văn giới quốc tế tôn vinh là một trong những cuốn tiểu thuyết cảm động và chân thực nhất từng viết về cuộc chiến tranh thế kỷ 20. Thiên truyện vận hành theo cấu trúc dòng ý thức phi tuyến tính, đan bện những mảng ký ức phân mảnh của Kiên – một người lính cựu chiến binh may mắn sống sót trở về Hà Nội sau ngày thống nhất đất nước, người từng làm nhiệm vụ thu gom hài cốt đồng đội tại cánh rừng Gọi Hồn và đồi Yên Ngựa khét lẹt thuốc súng. Trong căn phòng trọ cô đơn giữa lòng thành phố thời hậu chiến, Kiên vật lộn với những cơn ác mộng và trang viết để gọi tên nỗi đau quá khứ. Đan xen giữa những bức tranh chiến trận tàn khốc, nơi mạng người mỏng manh như cỏ rác, là mối tình đầu thanh mai trúc mã dang dở và bi thương với Phương – cô bạn gái học trò xinh đẹp, trong sáng nhưng đã chịu bi kịch cưỡng hiếp trên chuyến tàu hỏa sơ tán bom đạn. Sau cuộc chiến, cả Kiên và Phương đều là những 'thương binh tâm hồn' mang những vết sẹo vô hình không bao giờ lành miệng, vĩnh viễn không thể tìm lại được sự hồn nhiên của thời son trẻ. Sức lay động dữ dội của 'Nỗi Buồn Chiến Tranh' bắt nguồn từ giọng văn thấm đẫm chất thơ bi tráng và lòng trắc ẩn mênh mông đối với thân phận con người. Bảo Ninh không nhìn chiến tranh như một cuộc diễu hành chiến thắng rộn rã cờ hoa, mà nhìn vào cái giá nghiệt ngã mà từng cá nhân, từng gia đình phải trả bằng máu, nước mắt và tuổi xuân. Tác phẩm cất lên một khúc bi ca phản chiến tha thiết: chiến thắng thuộc về hòa bình và nhân dân, nhưng nỗi buồn của sự mất mát là bất tận; nhắc nhở con người hôm nay phải biết nâng niu cuộc sống hòa bình bằng sự thấu hiểu và lòng biết ơn sâu sắc đối với những linh hồn đã ngã xuống nơi chiến trường.