Bài học Israel – Cuộc hồi sinh vĩ đại của dân tộc thông minh nhất thế giới

Xuất bản lần đầu tiên vào năm 1968 tại Sài Gòn bởi Nhà xuất bản Lá Bối, 'Bài Học Israel' của học giả, dịch giả Nguyễn Hiến Lê (1912–1984) là một công trình khảo cứu lịch sử, địa lý, chính trị và xã hội đồ sộ và đặc biệt sắc sảo về công cuộc phục quốc thần kỳ của dân tộc Do Thái. Tác phẩm ra đời ngay sau cuộc Chiến tranh Sáu Ngày năm 1967 – sự kiện làm chấn động toàn cầu khi một quốc gia nhỏ bé non trẻ đã đánh bại liên minh quân sự áp đảo xung quanh – thể hiện cái nhìn dự cảm thiên tài của tác giả về sức mạnh quật khởi của một dân tộc kiên cường dựa trên nền tảng tri thức và ý chí tự lực cánh sinh.

Cuốn sách tái hiện toàn bộ thiên bi sử của người Do Thái: gần hai nghìn năm lưu vong phiêu bạt khắp năm châu bốn biển sau khi bị đế chế La Mã hủy diệt đền thờ Jerusalem năm 70; trải qua hàng trăm cuộc tàn sát bài Do Thái đẫm máu tại châu Âu thời Trung cổ và thảm họa diệt chủng Holocaust tàn bạo của Đức Quốc Xã; cho đến sự ra đời của phong trào phục quốc Do Thái (Zionism) do Theodor Herzl khởi xướng. Nguyễn Hiến Lê đi sâu phân tích quá trình khai hoang phục hóa phi thường: biến sa mạc Negev cằn cỗi và đầm lầy chết chóc thành những vựa nông nghiệp công nghệ cao trù phú nhờ hệ thống tưới nhỏ giọt tiên phong; mô hình kinh tế nông trang tập thể độc đáo Kibbutz và Moshav; cùng sự hồi sinh kỳ diệu của ngôn ngữ cổ Hebrew thành quốc ngữ hiện đại.

Bài học sâu sắc nhất mà Nguyễn Hiến Lê đúc kết từ hiện tượng Israel chính là lời cảnh tỉnh và nguồn cảm hứng vô tận cho các dân tộc đang phát triển, đặc biệt là Việt Nam. Tác giả chứng minh rằng tài nguyên thiên nhiên giàu có hay diện tích đất đai rộng lớn không quyết định tương lai của một quốc gia; tài sản tối thượng của một dân tộc chính là chất xám, sự đoàn kết sắt đá, nền giáo dục khai phóng và tinh thần dám chịu trách nhiệm trước lịch sử. Tác phẩm mãi là một bản khảo cứu kinh điển mang tính thời sự nóng hổi về quản trị quốc gia, đổi mới sáng tạo và ý chí tự cường dân tộc.