Tuyển tập nhà văn Thạch Lam

Tuyển tập nhà văn Thạch Lam quy tụ trọn vẹn tinh hoa của một trong những cây bút truyện ngắn xuất sắc nhất Tự Lực Văn Đoàn, người đã tạo dựng một lối đi riêng biệt tách khỏi dòng văn học lãng mạn thoát ly cùng thời. Sinh thời, Thạch Lam (1910–1942, tên thật Nguyễn Tường Vinh, sau đổi là Nguyễn Tường Lân) chỉ để lại một khối lượng tác phẩm khiêm tốn gồm các tập truyện ngắn "Gió đầu mùa" (1937), "Nắng trong vườn" (1938), "Sợi tóc" (1942) và tập tùy bút trứ danh "Hà Nội ba mươi sáu phố phường" (1943). Khác với người anh trai Nhất Linh hay Khái Hưng vốn say mê những xung đột gia đình gay gắt và luận đề canh tân xã hội, Thạch Lam lặng lẽ hướng ngòi bút về những kiếp người lao động bình dị nơi xóm chợ ngoại ô, những đứa trẻ nghèo nơi phố huyện và những góc khuất u trầm của tâm can con người giữa cảnh đời cơm áo.

Văn chương Thạch Lam là thứ nghệ thuật vị nhân sinh thanh sạch, nơi cốt truyện hầu như bị triệt tiêu để nhường chỗ cho những biến chuyển tinh vi của cảm giác và tâm trạng. Từ manh áo rách của hai chị em Sơn trong buổi sớm đầu đông, bóng tối mênh mông phủ kín ga xép xơ xác của Liên và An, cho đến nỗi dùng dằng giữa thiện và ác trước chiếc ví tiền rơi trong "Sợi tóc", Thạch Lam không xây dựng những cao trào kịch tính mà chắt lọc chất thơ từ chính hiện thực nghèo khó. Ngôn ngữ của ông trong trẻo, giàu nhạc điệu, đan xen nhịp nhàng giữa chất ký sự phong vị Hà thành và những rung cảm tế vi của phân tâm học phương Tây. Mỗi trang viết như một dòng suối mát lành rửa trôi bụi bặm trần ai, khơi dậy nơi đáy sâu tâm thức người đọc lòng trắc ẩn tha thiết và niềm cảm thông sâu sắc đối với số phận con người.

Tác phẩm khẳng định tuyên ngôn nghệ thuật bất hủ của Thạch Lam: văn chương không phải là thứ phù phiếm ru ngủ con người bằng ảo mộng, mà là một thứ khí giới thanh cao và đắc lực để vừa tố cáo vừa thay đổi một thế giới giả dối, tàn ác, đồng thời làm cho lòng người thêm trong sạch và phong phú hơn. Trải qua gần một thế kỷ thăng trầm, những trang văn đượm buồn nhưng ấm áp tình người của Thạch Lam vẫn giữ nguyên giá trị thẩm mỹ chuẩn mực, trở thành di sản vô giá của nền văn xuôi hiện đại Việt Nam.