Gió Lạnh Đầu Mùa – Thạch Lam

Nằm trong tập truyện ngắn cùng tên xuất bản năm 1937 bởi Đời Nay (Hà Nội), 'Gió Lạnh Đầu Mùa' là một trong những áng văn xuôi trữ tình đẹp nhất của Thạch Lam – cây bút tài hoa và giàu lòng trắc ẩn bậc nhất của Tự Lực Văn Đoàn. Khác biệt với các nhà văn cùng thời thường theo đuổi những cốt truyện gay cấn hay xung đột giai cấp quyết liệt, Thạch Lam mở ra một lối đi riêng: truyện không có cốt truyện kịch tính, mà đi sâu vào việc khơi gợi những cảm giác tinh vi và vẻ đẹp thuần khiết của tâm hồn con người. Tác phẩm mở ra bằng không gian một buổi sáng mùa đông chớm lạnh nơi phố chợ huyện nghèo. Đợt gió bấc đầu mùa thổi về mang theo cái lạnh thấu xương; hai chị em Lan và Sơn thức dậy trong hơi ấm của chăn ấm đệm êm, được mẹ mặc cho những chiếc áo ấm đẹp đẽ. Nhưng khi chạy ra chợ chơi, hai đứa trẻ bắt gặp cái Hiên – con bé hàng xóm nhà nghèo đứng co ro bên cột quán rách, chỉ mặc độc một manh áo rách tả tơi hở cả lưng và tay. Bằng trực cảm nhân ái tự nhiên chưa hề bị toan tính người lớn làm vấy bẩn, hai chị em đã thì thầm bàn nhau lén mẹ mang chiếc áo bông cũ của em Duyên đã mất đem cho cái Hiên. Sự việc bị vỡ lở khiến hai đứa trẻ lo sợ bị mẹ mắng phạt, nhưng kết thúc truyện lại là một cảnh tượng đượm thắm tình người: người mẹ hiền từ của Sơn không những không trách phạt con, mà còn ân cần cho mẹ cái Hiên vay tiền may áo ấm cho con gái. Thạch Lam đã khẳng định một quan niệm văn chương tiến bộ và cao đẹp: văn chương không phải là sự trốn tránh thực tại, mà là một thứ khí giới thanh cao và đắc lực để vừa tố cáo vừa thay đổi một thế giới giả dối, làm cho lòng người thêm trong sạch và phong phú hơn. Chiếc áo bông cũ giữa mùa đông giá rét trở thành biểu tượng bất tử cho sự ấm áp của tình thương đồng loại.