Thủy Hử – Thi Nại Am

Được biên soạn vào cuối thời Nguyên đầu thời Minh (Trung Quốc) bởi danh sĩ Thi Nại Am (1296–1372) – có sự nhuận sắc của La Quán Trung, 'Thủy Hử' (Thủy Hử Truyện, nghĩa là bến nước) là một trong 'Tứ đại danh tác' cổ điển vĩ đại của văn học Trung Hoa. Tác phẩm là cuốn tiểu thuyết chương hồi mẫu mực đặt nền móng cho thể loại trường thiên anh hùng ca hiện thực phê phán. Tại Việt Nam, bản dịch kỳ tài của thi sĩ Á Nam Trần Tuấn Khải từ đầu thế kỷ XX đã đưa hình ảnh một trăm lẻ tám vị anh hùng Lương Sơn Bạc khắc sâu vào đời sống văn hóa, trở thành biểu tượng bất hủ của tinh thần trượng nghĩa hiệp khách chống áp bức bất công. Bối cảnh câu chuyện diễn ra vào những năm cuối thời Bắc Tống dưới sự trị vì u mê, thối nát của hoàng đế Tống Huy Tông cùng bè lũ 'tứ đại gian thần' lộng hành triều chính gồm Sái Kinh, Cao Cầu, Đồng Quán và Dương Tiễn. Toàn bộ tác phẩm được vận hành theo quy luật hiện thực nghiệt ngã: 'Quan bức dân phản' – sự tàn bạo, tham lam và bất công của chế độ phong kiến đã dồn ép những người lương thiện, hào kiệt nghĩa khí vào bước đường cùng không lối thoát. Từ những ngã rẽ số phận bi thương khác nhau, một trăm lẻ tám vị anh hùng hảo hán (ứng với ba mươi sáu Thiên Cương Tinh và bảy mươi hai Địa Sát Tinh) đã lần lượt tụ nghĩa về đầm nước Lương Sơn Bạc (tỉnh Sơn Đông), cùng nhau giương cao ngọn cờ rực rỡ 'Thế thiên hành đạo' (Thay trời hành đạo). Độc giả không thể nào quên những trường đoạn sử thi bi tráng: Báo Tử Đầu Lâm Xung bị Cao Cầu hãm hại đến tan cửa nát nhà, đội gió tuyết đốt miếu sơn thần vùng lên khởi nghĩa; Hành Giả Võ Tòng tay không đả hổ trên đồi Cảnh Dương, chém đầu Tây Môn Khánh báo thù cho anh trai; Hoa Hòa Thượng Lỗ Trí Thâm nhổ bật gốc cây liễu khổng lồ và náo động Ngũ Đài Sơn; hay Hắc Toàn Phong Lý Quỳ với đôi búa sắt xông pha trận mạc vì đại nghĩa. Thời kỳ huy hoàng nhất của nghĩa quân Lương Sơn Bạc là việc đánh bại ba lộ đại quân triều đình, phá tan quân Đồng Quán và bắt sống Cao Cầu. Tuy nhiên, bi kịch lịch sử không thể đảo ngược bắt đầu khi thủ lĩnh Cập Thời Vũ Tống Giang mang nặng tư tưởng trung quân phong kiến mù quáng, chủ trương nhận 'chiêu an' của triều đình Tống. Đoàn quân anh hùng bị triều đình xua đi làm bia đỡ đạn đánh dẹp giặc Liêu và bình định khởi nghĩa Phương Lạp ở phương Nam. Sau những chiến dịch đẫm máu làm phân nửa hảo hán hy sinh oanh liệt, những tướng lĩnh sống sót trở về lại bị lũ gian thần trong triều mưu hại hạ độc bức tử. Tác phẩm khép lại trong nỗi xót xa vô bờ, để lại bài học lịch sử cay đắng về giới hạn lịch sử của những phong trào khởi nghĩa nông dân khi không có một đường lối chính trị tự chủ triệt để.