Báo Ứng – Philip Roth

Xuất bản năm 2010, Báo Ứng (Nemesis) là cuốn tiểu thuyết cuối cùng trong sự nghiệp lẫy lừng của đại văn hào người Mỹ Philip Roth trước khi ông tuyên bố ngừng viết. Lấy bối cảnh mùa hè năm 1944 tại Newark, New Jersey – thời điểm đỉnh điểm của Thế chiến II và cũng là lúc một trận đại dịch bại liệt (polio) kinh hoàng bùng phát, tác phẩm kể về bi kịch hiện sinh của Bucky Cantor, một chàng trai hai mươi ba tuổi giàu lòng nhân ái, làm nhiệm vụ quản lý sân chơi công cộng cho trẻ em. Cuốn sách là cuộc khảo sát đạo đức sâu sắc và đau đớn về sự bất lực của con người trước số phận mù quáng. Philip Roth đã vận dụng ngòi bút hiện thực sắc sảo, dồn nén đến nghẹt thở để tái hiện bầu không khí kinh hoàng của một cộng đồng bị dịch bệnh bủa vây. Trong khi các bạn bè đồng trang lứa đang chiến đấu nơi chiến trường châu Âu, Bucky vì tật khúc xạ mắt nặng mà phải ở lại hậu phương; anh dồn hết tâm huyết, sự tận tụy để bảo vệ những đứa trẻ trên sân chơi khỏi dịch bệnh. Thế nhưng, từng đứa trẻ một lần lượt nhiễm bệnh, liệt toàn thân và tử vong, khiến Bucky rơi vào cuộc khủng hoảng đức tin dữ dội, dằn vặt chất vấn sự công bằng của Thượng đế và tự đổ lỗi cho chính sự bất lực của bản thân. Ý nghĩa triết học sâu xa của tác phẩm nằm ở câu hỏi muôn thuở về nguồn gốc của đau khổ và trách nhiệm đạo đức cá nhân. Philip Roth chỉ ra rằng bi kịch của Bucky không phải do anh thiếu đạo đức, mà ngược lại, chính vì anh có một lương tâm quá mức nhạy cảm và lòng tự trọng quá mức khắt khe. Việc anh tự trừng phạt mình bằng sự cô độc suốt phần đời còn lại sau khi chính bản thân cũng nhiễm bệnh bại liệt trở thành biểu tượng cho sự phi lý của số phận (Nemesis). Tác phẩm để lại nỗi ám ảnh sâu sắc, nhắc nhở chúng ta về giới hạn hữu hạn của con người trước những biến cố tàn khốc của tự nhiên.