Bỉ Vỏ – Nguyên Hồng

Được viết vào năm 1936 khi tác giả mới tròn 18 tuổi và xuất sắc đoạt giải thưởng của Tự Lực Văn Đoàn vào năm 1937 trước khi Nhà xuất bản Đời Nay in thành sách vào năm 1938 tại Hà Nội, 'Bỉ Vỏ' của nhà văn Nguyên Hồng (1918–1982) là một kiệt tác tiểu thuyết hiện thực xuất sắc viết về số phận của những con người dưới đáy xã hội. Lấy bối cảnh thành phố cảng Hải Phòng thời Pháp thuộc – một đô thị công nghiệp non trẻ nhưng đầy rẫy bất công, tội ác và cạm bẫy, tác phẩm đã đưa Nguyên Hồng bước thẳng vào hàng ngũ những cây bút hiện thực xuất sắc nhất của văn học Việt Nam với phong cách văn chương nồng nàn cảm xúc, đẫm lệ và chan chứa lòng trắc ẩn bao la dành cho những kiếp người bị xã hội ruồng bỏ. Cốt truyện theo chân cuộc đời chìm nổi đầy bi kịch của Bính (cô Tám Bính) – một cô gái quê mùa nghèo khó, thuần khiết tại một vùng quê ngoại thành Nam Định. Vì nhẹ dạ cả tin, Bính bị một viên thư ký sở tham lừa gạt tình cảm rồi sinh con một mình trong sự kỳ thị, nhục mạ tàn nhẫn của gia đình và hủ tục làng xóm. Đau đớn tột cùng khi đứa con đỏ hỏn bị bố mẹ đem bán lấy tiền nộp phạt vạ, Bính trốn lên Hải Phòng tìm đường sinh sống. Tại chốn đô thị phồn hoa ma quỷ, cô gái ngây thơ liên tục bị lừa gạt, xô đẩy vào con đường bán phấn buôn hương tại các xóm lầu xanh tăm tối. Định mệnh run rủi cho Bính gặp gỡ và nên duyên vợ chồng với Năm Sài Gòn – một tướng cướp giang hồ khét tiếng đất Cảng, mang tính cách hào hiệp, trượng nghĩa nhưng sống bằng nghề cướp giật, móc túi ('bỉ vỏ'). Từ một nạn nhân của xã hội, Bính dần bị cuốn vào vòng xoáy tội ác của giới giang hồ, trở thành một tay 'vỏ' lọc lõi chốn bến tàu xe lửa. Đoạn kết của 'Bỉ Vỏ' là một trong những cảnh tượng bi tráng và kinh hoàng nhất trong lịch sử văn học Việt Nam. Trong một phi vụ giật tài sản trên chuyến tàu chạy về Hải Phòng, Năm Sài Gòn đã giật một chiếc vòng bạc trên cổ một đứa bé và vô tình làm đứa trẻ ngã chết; khi đem chiến lợi phẩm về cho Bính xem, Bính kinh hoàng nhận ra chiếc vòng bạc và vết sẹo quen thuộc: nạn nhân xấu số chính là đứa con ruột mà cô đã tìm kiếm ròng rã suốt bao năm trời. Tiếng thét xé lòng của Bính trước xác con thơ và cái còng số tám lạnh lùng khóa tay hai vợ chồng là tiếng chuông cảnh tỉnh đanh thép về sự hủy diệt nhân tính của một chế độ xã hội tàn bạo. 'Bỉ Vỏ' khẳng định tài năng thiên bẩm của Nguyên Hồng trong việc miêu tả thế giới tội phạm bằng ngòi bút thấu cảm, giàu lòng vị tha và tình thương yêu con người vô bờ bến.