Chiếc Lư Đồng Mắt Cua – Nguyễn Tuân

Xuất bản lần đầu tiên vào năm 1941 tại Hà Nội bởi Nhà xuất bản Tân Dân, 'Chiếc Lư Đồng Mắt Cua' là một trong những kiệt tác tùy bút - tiểu thuyết tâm lý độc đáo và đậm đà phong cách tài hoa, uyên bác nhất của nhà văn Nguyễn Tuân (1910–1987) thời kỳ trước Cách mạng Tháng Tám. Tác phẩm phản ánh trọn vẹn cái tôi tài hoa, ngông nghênh nhưng u uất của người nghệ sĩ trước hiện thực ngột ngạt của xã hội thuộc địa; nơi nhân vật tìm cách 'xê dịch', đắm mình vào thế giới của nghệ thuật ẩm thực, thú chơi cổ ngoạn và không gian ca quán ả đào để thoát ly thực tại và bảo toàn sự tinh khiết của nhân cách nghệ sĩ. Nhân vật trung tâm của tác phẩm là Bạch – một trí thức nghệ sĩ mang bóng dáng tự họa của chính Nguyễn Tuân. Bất mãn sâu sắc với một xã hội thực dân kim tiền nhố nhăng, nơi mọi giá trị văn hóa truyền thống bị xói mòn và con người bị biến thành những cỗ máy kiếm tiền vô hồn, Bạch chọn cho mình lối sống của một kẻ lãng tử 'xê dịch' phong trần. Anh tìm thấy niềm an ủi trong những thú chơi tao nhã đòi hỏi sự sành sỏi đến mức cầu kỳ: nghệ thuật pha trà bằng nước sương đọng trên lá sen, thú nghe hát ả đào với tiếng đàn đáy trầm đục và tiếng gõ phách giòn tan của cô đầu, và đặc biệt là niềm say mê chiếc lư đồng mắt cua cổ kính – một bảo vật gia truyền mang màu thời gian u tịch. Khói trầm hương bảng lảng tỏa ra từ chiếc lư đồng mắt cua hòa cùng làn khói thuốc phiện huyền ảo trở thành một không gian thẩm mỹ riêng biệt, nơi người nghệ sĩ đối thoại với quá khứ và tìm kiếm sự tĩnh tại tuyệt đối cho tâm hồn. 'Chiếc Lư Đồng Mắt Cua' là một mốc son chói lọi của nghệ thuật văn xuôi tùy bút với vốn từ vựng tiếng Việt vô cùng giàu có, chuẩn xác và biến hóa thần kỳ dưới ngòi bút Nguyễn Tuân. Tác giả không chỉ kể một câu chuyện phiêu lưu đời thường, mà nâng từng chi tiết sinh hoạt phong lưu lên tầm một nghi lễ văn hóa thiêng liêng. Đằng sau cái vẻ 'ngông' và sự say sưa với nghệ thuật thuần túy là một tấm lòng yêu nước kín đáo, một nỗi đau đời quằn quại và niềm tự hào sâu sắc về bản sắc văn hóa dân tộc. Tác phẩm mãi là mẫu mực về vẻ đẹp đài các, tài hoa của ngôn ngữ văn xuôi Việt Nam thế kỷ XX.