Đi Qua Hoa Cúc – Nguyễn Nhật Ánh

Ấn hành vào năm 1995 bởi Nhà xuất bản Trẻ tại Thành phố Hồ Chí Minh, 'Đi Qua Hoa Cúc' của nhà văn Nguyễn Nhật Ánh (sinh 1955) là một trong những truyện dài mang màu sắc trữ tình u hoài, tinh tế và ám ảnh nhất về sự rạn vỡ của tuổi thơ trước ngưỡng cửa cuộc đời người lớn. Khác với những tác phẩm học trò rộn rã tiếng cười, thiên truyện này đưa người đọc bước vào một thế giới nội tâm nhiều giằng xé của một cậu bé mới lớn, nơi sự ngây thơ bị va đập tàn nhẫn vào những bi kịch trần trụi của người lớn, để lại một nỗi buồn trong trẻo như hương hoa cúc thoảng trong gió chiều.

Nhân vật trung tâm của tác phẩm là Trường – một cậu học trò thành phố vì hoàn cảnh gia đình được gửi về sống cùng ông nội tại một làng quê thanh bình. Ngôi nhà của ông nội nằm cạnh một vườn hoa cúc vàng rực rỡ của gia đình chị Ngà – một thiếu nữ thôn quê chớm tuổi đôi mươi mang vẻ đẹp dịu dàng, đảm đang và thùy mị. Đối với Trường, chị Ngà không chỉ là một người chị hàng xóm thân thiết chăm sóc cậu từng bữa ăn, manh áo, mà hình ảnh chị tưới hoa bên rào dậu đã trở thành một biểu tượng thánh thiện tuyệt đối, đánh thức những rung động đầu đời mơ hồ và thiêng liêng nhất trong tâm hồn non nớt. Thế nhưng, thiên đường thơ ấu ấy hoàn toàn sụp đổ khi Điền – một chàng thanh niên giang hồ bạt mạng, đào hoa và vô trách nhiệm – xuất hiện tại làng. Chị Ngà mù quáng đem trọn trái tim dâng hiến cho Điền, bất chấp sự can ngăn trong tuyệt vọng và nỗi ghen tuông câm lặng của Trường.

Đoạn kết của 'Đi Qua Hoa Cúc' là một nốt trầm bi thương khi Điền ruồng bỏ chị Ngà sau khi làm chị mang thai để trốn chạy trách nhiệm, để lại người con gái bất hạnh gánh chịu sự nhục mạ của dư luận làng xóm cổ hủ. Chứng kiến chị Ngà đau khổ, tiều tụy cắt phăng mái tóc dài buông xuôi số phận, Trường cay đắng nhận ra sự bất lực tột cùng của mình trước bi kịch cuộc đời. Cậu rời làng quê trở về thành phố, mang theo nỗi đau mất mát không thể hàn gắn. Hình ảnh vườn hoa cúc vàng xơ xác trong cơn mưa chiều trở thành một ẩn dụ nghệ thuật tuyệt mỹ cho sự tàn phai của cái đẹp và cái giá đắt đỏ mà con người phải trả khi bước qua ngưỡng cửa tuổi thơ.