Liêu Trai Chí Dị – Bồ Tùng Linh

Biên soạn suốt mấy mươi năm dưới thời Khang Hy nhà Thanh, Liêu Trai Chí Dị của Bồ Tùng Linh là đỉnh cao chói lọi của thể loại truyện truyền kỳ đoản thiên văn ngôn trong lịch sử văn học cổ điển Trung Hoa. Với gần năm trăm truyện ngắn tinh tế, tác phẩm mượn thế giới ma quái, hồ ly, hoa tiên và linh hồn để phản ánh hiện thực xã hội phong kiến suy tàn. Tác giả đã biến thư phòng Liêu Trai thành một không gian huyền ảo độc nhất vô nhị, nơi cõi âm và cõi dương, thần tiên và phàm trần đan cài vào nhau để luận bàn về nhân tình thế thái.

Bằng nghệ thuật xây dựng cốt truyện ly kỳ và ngôn từ cổ văn súc tích, điêu luyện, Bồ Tùng Linh đã nhân cách hóa các loài dị tộc thành những nhân vật giàu tình cảm, thậm chí còn nhân hậu, trượng nghĩa và thủy chung hơn cả con người. Ngòi bút của ông phân định rạch ròi giữa chính và tà: một mặt phơi bày sự tàn bạo, thối nát của tầng lớp quan lại tham nhũng cùng chế độ khoa cử bất công bóp nghẹt tài năng sĩ tử; mặt khác ca ngợi những mối tình vượt qua ranh giới sinh tử giữa những chàng thư sinh nghèo thanh cao và những nàng hồ ly nghĩa hiệp.

Giá trị nhân đạo và tinh thần phê phán xã hội sâu sắc làm cho Liêu Trai Chí Dị vượt thoát khỏi khuôn khổ của những câu chuyện dị đoan hoang đường tầm thường. Tác phẩm là tiếng lòng u uất nhưng đầy khí tiết của một bậc tài tử bất đắc chí, mượn cõi u linh để bày tỏ khát vọng về một xã hội công bằng, nơi phẩm giá, tài năng và tình yêu chân thành được tôn vinh xứng đáng. Cuốn sách mãi là di sản trác tuyệt trong kho tàng văn học phương Đông, gợi mở những suy ngẫm muôn thuở về thiện ác và nhân quả ở đời.