Tấm Ván Phóng Dao – Mạc Can

Đoạt giải Nhất cuộc vận động sáng tác tiểu thuyết của Hội Nhà văn Việt Nam năm 2004, "Tấm Ván Phóng Dao" của nghệ sĩ, nhà văn Mạc Can là một kiệt tác văn học tự truyện độc đáo, lay động sâu xa lương tri bạn đọc về thế giới của những nghệ sĩ xiếc giang hồ rong ruổi khắp các miền quê sông nước phương Nam. Tác phẩm lấy điểm tựa từ chính cuộc đời thực của tác giả – đứa trẻ lớn lên trên chiếc ghe hát rách nát, ngày ngày đứng trên sân khấu làm tiết mục phóng dao rùng rợn, nơi một tấm ván gỗ mỏng manh là ranh giới duy nhất phân định giữa sự sống và cái chết trước những mũi dao sắc nhọn vun vút lao tới. Bằng lối hành văn mộc mạc, đậm đà phương ngữ Nam Bộ tự nhiên và sự chân thực đến rợn ngợp của một người trong cuộc, Mạc Can dẫn dắt bạn đọc thâm nhập vào cuộc sống lang bạt đầy máu và nước mắt: những bữa cơm đói rách chan nước mắt sau bức màn nhung, nỗi sợ hãi tột cùng của đứa trẻ khi phải đứng yên cho người anh ruột phóng dao biểu diễn để kiếm từng đồng tiền mua gạo nuôi sống cả gia đình, và những kiếp người xiếc già nua tàn tạ khi không còn mua vui được cho thiên hạ. Tuy nhiên, ngời sáng lên từ đáy sâu của số phận nghiệt ngã là tình phụ tử, tình anh em máu thịt thiêng liêng và lòng trắc ẩn ấm áp của những con người cần lao nghèo khổ không bao giờ đánh mất sự tử tế. Giá trị học thuật và nhân văn của tác phẩm nằm ở việc mang đến một góc nhìn hiện thực giải phẫu sâu sắc về nghệ thuật dân gian và thân phận người nghệ sĩ dưới đáy cùng xã hội. Mạc Can không tô hồng cũng không bi kịch hóa mà viết bằng cả sự xót xa chân thành, nhắc nhở thế nhân về cái giá đắt đỏ bằng mồ hôi và tính mạng của những nụ cười mua vui nơi sân khấu. "Tấm Ván Phóng Dao" là bản trường ca bi tráng về phẩm giá và lòng can trường của con người, khẳng định tài năng văn chương thiên bẩm độc nhất vô nhị của người nghệ sĩ đa tài Mạc Can.