Thời Cuối Nhà Nguyễn – Ngô Văn Phú

Tiểu thuyết lịch sử "Thời Cuối Nhà Nguyễn" của nhà văn Ngô Văn Phú là thiên truyện đầy kịch tính tái hiện giai đoạn suy tàn và sụp đổ hoàn toàn của vương triều phong kiến cuối cùng trong lịch sử Việt Nam, từ sau cái chết của vua Tự Đức đến cuộc thoái vị của hoàng đế Bảo Đại năm 1945. Tác phẩm dẫn dắt người đọc qua một giai đoạn hỗn loạn tột cùng với các cuộc biến động cung đình dồn dập: quyền thần lộng hành phế lập vua chúa, vụ binh biến kinh thành Huế năm 1885, triều đình ký các hiệp ước đầu hàng dâng đất nước cho Pháp, và sự tồn tại bù nhìn của các ông vua dưới sự giám sát nghiệt ngã của Khâm sứ Pháp. Ngòi bút của Ngô Văn Phú thể hiện sự công tâm và thấu hiểu lịch sử sâu sắc khi lột tả nội tâm giằng xé của những nhân vật hoàng tộc mang tinh thần dân tộc như vua Hàm Nghi, Thành Thái, Duy Tân. Tác giả khắc họa chân dung vua Hàm Nghi khẳng khái xuất bôn phát chiếu Cần Vương, vua Thành Thái giả điên mưu đồ kháng Pháp, và vua Duy Tân mười sáu tuổi dám bàn việc khởi nghĩa cứu nước; bên cạnh đó là những ông vua bất lực, cam chịu an phận nơi cung vàng điện ngọc như Đồng Khánh, Khải Định. Tác phẩm bóc trần sự đối lập đau đớn giữa cuộc sống xa hoa của tầng lớp phong kiến quý tộc với cảnh lầm than đói rét của muôn dân dưới hai tầng áp bức thực dân và phong kiến. Tác phẩm để lại bài học lịch sử đắt giá về quy luật đào thải của thời đại: một vương triều dù có công lao khai sáng nhưng một khi đã trở nên mục ruỗng, quay lưng lại với quyền lợi của nhân dân và khuất phục trước ngoại bang thì tất yếu sẽ bị lịch sử đào thải. Sự cáo chung của chế độ quân chủ chuyên chế qua sự kiện vua Bảo Đại trao ấn kiếm cho chính quyền cách mạng mùa thu năm 1945 là kết cục tất yếu, mở ra một kỷ nguyên mới cho dân tộc – kỷ nguyên của độc lập, tự do và quyền làm chủ thuộc về nhân dân.