Tôi Kéo Xe – Tam Lang

Kiệt tác phóng sự xã hội hiện thực phê phán đỉnh cao của văn học hiện đại Việt Nam "Tôi Kéo Xe" của nhà báo, nhà văn Tam Lang (tên thật là Vũ Đình Chí, xuất bản lần đầu năm 1932 trên tuần báo Hà Thành Ngọ Báo, được Nhà Xuất Bản Hội Nhà Văn và Công ty Nhã Nam tái bản trang trọng) là thiên phóng sự điều tra nhập vai đầu tiên và chấn động nhất của nền báo chí nước nhà. Bằng việc trực tiếp khoác áo phu xe, thuê một chiếc xe tay và hòa mình vào kiếp sống lầm than dưới đáy xã hội Hà thành những năm đầu thế kỷ hai mươi, tác giả đã vén bức màn nhung hoa lệ của chốn thị thành thực dân để phơi bày một thảm cảnh bóc lột tàn bạo, biến con người thành súc vật kéo cày giữa chốn nhân gian. Ba chương phóng sự đồ sộ ghi lại những tư liệu hiện thực đắt giá và nhức nhối: từ cảnh những phu xe gầy gò ốm yếu phải chầu chực nơi chuồng xe tối tăm ẩm thấp; những cuốc xe chạy thục mạng dưới trời mưa phùn gió bấc cắt da cắt thịt để kiếm từng hào bạc lẻ trả tiền thuê xe cắt cổ cho bọn chủ xe tham lam; những trận đòn roi và lời thóa mạ tàn nhẫn của đám khách sang trọng và bọn cảnh binh hống hách; đến căn bệnh lao phổi và những cái chết thê thảm trên vỉa hè lạnh ngắt của những người phu kéo xe kiệt sức. Tam Lang kết hợp hoàn hảo giữa phương pháp điều tra báo chí nghiêm ngặt với ngòi bút văn chương sắc sảo, ngôn từ đanh thép, đối thoại góc cạnh và giọng văn phẫn uất, tạo nên một bản cáo trạng đanh thép đối với chế độ thực dân phong kiến thối nát. "Tôi Kéo Xe" là một cột mốc chói lọi mở đầu cho dòng văn học phóng sự hiện thực phê phán Việt Nam trước năm 1945, sánh ngang với các phóng sự lừng danh của Vũ Trọng Phụng. Tác phẩm thức tỉnh sâu sắc lương tri của độc giả, gióng lên hồi chuông đòi quyền sống và quyền được đối xử như một con người cho những tầng lớp cần lao cùng khổ nhất. Bản sách nói với phong thái diễn đọc hào sảng, dồn dập, chất chứa nỗi đau đớn xót xa và tinh thần đấu tranh phẫn nộ đưa thính giả ngược dòng thời gian về với những trang sử xã hội đau thương nhưng hào hùng của dân tộc.