Hai Anh Em Và Vàng – Lep Tônxtôi

Hai Anh Em Và Vàng là một trong những truyện ngụ ngôn đạo đức nổi tiếng và sâu sắc nhất của đại văn hào Nga Lev Tolstoy (1828–1910), được dịch và giới thiệu rộng rãi trong các tuyển tập danh tác thế giới tại Việt Nam. Tác phẩm kể về hai anh em Peter và Ivan – hai con người nghèo khó nhưng sống chan hòa, lương thiện trong một túp lều bên bìa rừng. Một ngày nọ, họ tình cờ phát hiện ra một đống vàng sáng chói giấu dưới gốc cây cổ thụ bên vệ đường. Trước của cải bất ngờ từ trên trời rơi xuống, người anh Peter sợ hãi coi đó là cạm bẫy của ma quỷ gieo rắc lòng tham nên kiên quyết bỏ chạy; trong khi người em Ivan lại reo mừng coi đó là phúc lành và quyết định dùng số vàng ấy để làm việc thiện, cứu giúp người nghèo.

Tolstoy dẫn dắt câu chuyện qua hai hướng rẽ định mệnh của tư tưởng. Người em Ivan dùng vàng xây dựng trường học, bệnh viện, phát chẩn cho dân nghèo và trở thành một bậc đại ân nhân được muôn người ca tụng. Thế nhưng, bi kịch bắt đầu nảy sinh khi đồng tiền vàng không những không giải thoát con người mà trái lại làm phát sinh lòng đố kỵ, thói lười biếng, sự ỷ lại và xung đột xã hội ngày càng dữ dội. Cuối cùng, chính Ivan suýt nữa rơi vào bẫy của quỷ dữ và nhận ra chân lý: của cải vật chất không sinh ra từ mồ hôi nước mắt của lao động chân chính chỉ là thứ ảo ảnh độc hại đầu độc tâm hồn con người và làm băng hoại đạo đức xã hội.

Hai Anh Em Và Vàng kết tinh trọn vẹn triết lý Ki-tô giáo nhân bản và tư tưởng đạo đức vô chính phủ độc đáo của Lev Tolstoy trong những năm cuối đời. Tác phẩm gióng lên hồi chuông cảnh tỉnh nghiêm khắc trước sức mạnh tha hóa của đồng tiền, khẳng định rằng hạnh phúc và sự cứu rỗi đích thực của nhân loại chỉ có thể tìm thấy trong lao động giản dị, sự thanh bần tự nguyện và tình yêu thương không vụ lợi giữa con người với con người.