Những Người Khốn Khổ – Victor Hugo

Xuất bản năm 1862 bởi nhà xuất bản danh tiếng A. Lacroix, Verboeckhoven & Ce tại Paris và Bruxelles, 'Những Người Khốn Khổ' (Les Misérables) của đại văn hào Victor Hugo (1802–1885) là một trong những tượng đài đồ sộ và vĩ đại nhất của nền văn học lãng mạn thế giới thế kỷ XIX. Tác phẩm là kết tinh của hơn mười lăm năm trăn trở và lao động sáng tạo miệt mài của Hugo nhằm phơi bày những vết thương nhức nhối của xã hội Pháp giai đoạn hậu Napoleon. Tại Việt Nam, bản dịch tiếng Việt công phu và mẫu mực của tập thể dịch giả Vũ Ngọc Phan, Lê Trí Viễn, Đỗ Đức Dục và Huỳnh Lý do Nhà xuất bản Văn Học ấn hành đã trở thành tài sản văn hóa vô giá trong lòng bao thế hệ độc giả yêu chuộng tự do và công lý. Cốt truyện trung tâm theo chân hành trình chuộc tội và thăng hoa nhân cách kỳ diệu của Jean Valjean – một người nông dân nghèo khổ bị kết án mười chín năm tù khổ sai chỉ vì đánh cắp một mẩu bánh mì để cứu đàn cháu thơ dại đang chết đói. Bước ra khỏi chốn lao tù Toulon với tâm hồn chai sạn hằn sâu lòng căm thù xã hội loài người, Valjean đã được tấm lòng từ bi của Giám mục Myriel cảm hóa bằng việc trao tặng đôi chân đèn bằng bạc và mua lại linh hồn ông cho điều thiện. Tái sinh dưới danh phận ông Madeleine, Valjean trở thành một nhà tư sản nhân đức, thị trưởng giàu lòng bác ái của thị trấn Montreuil-sur-Mer. Tại đây, ông đã dang tay che chở cho Fantine – người mẹ trẻ đơn thân bất hạnh bị xã hội đẩy vào con đường bán tóc, bán răng và làm điếm để kiếm tiền gửi nuôi con gái nhỏ Cosette. Trước khi Fantine nhắm mắt xuôi tay trong oan ức, Valjean đã hứa sẽ tìm lại và nuôi nấng Cosette như con gái ruột, dẫu điều đó đồng nghĩa với việc ông phải tự thú thân phận thật để cứu một người vô tội khỏi bị kết án oan, chấp nhận tiếp tục kiếp sống trốn chạy hiểm nguy. Tác phẩm đẩy lên cao trào kịch tính qua cuộc rượt đuổi không khoan nhượng kéo dài hàng thập kỷ giữa Jean Valjean và thanh tra Javert – hiện thân của thứ luật pháp xơ cứng, mù quáng và tàn nhẫn, kẻ tin rằng tội phạm một khi đã sa ngã thì vĩnh viễn không thể hoàn lương. Bối cảnh Paris năm 1832 với cuộc khởi nghĩa tháng Sáu đẫm máu trên các chiến lũy sinh tử đã trở thành nơi thử thách tột cùng phẩm giá con người. Tại đây, hình ảnh chú bé bụi đời Gavroche dũng cảm hát vang bài ca tự do trước họng súng quân thù và hành động Valjean cõng Marius – người yêu của Cosette – băng qua hệ thống cống ngầm đen tối của Paris đã khắc sâu vào lịch sử văn học. Đỉnh điểm là việc Valjean tha mạng cho chính kẻ thù không đội trời chung Javert, khiến viên thanh tra rơi vào cuộc khủng hoảng đạo đức trầm trọng và phải gieo mình xuống dòng sông Seine tự vẫn. Victor Hugo đã khẳng định một chân lý bất diệt: chừng nào trên mặt đất vẫn còn sự suy đồi và đọa đày do luật pháp bất công tạo ra, thì ngọn đuốc nhân ái của tình thương và lòng vị tha vẫn là ánh sáng duy nhất cứu rỗi nhân loại.