Thằng Gù Nhà Thờ Đức Bà – Victor Hugo

Xuất bản lần đầu tiên vào năm 1831 tại Paris bởi nhà xuất bản Charles Gosselin, 'Thằng Gù Nhà Thờ Đức Bà' (Notre-Dame de Paris) của đại văn hào Victor Hugo (1802–1885) – qua bản dịch tiếng Việt nổi tiếng của dịch giả Đặng Thị Hạnh và Nhị Ca do Nhà xuất bản Văn Học ấn hành – là thành tựu rực rỡ của chủ nghĩa lãng mạn Pháp thế kỷ 19. Tác phẩm không chỉ khơi dậy tình yêu và phong trào phục hưng kiến trúc Gothic thời Trung cổ tại châu Âu, mà còn dựng nên một bức tranh xã hội Paris thế kỷ 15 (năm 1482) đầy biến động, nơi cái đẹp thuần khiết bị đè bẹp bởi sự cuồng tín tôn giáo và những định kiến xã hội nghiệt ngã. Trung tâm của thiên bi kịch là ngôi thánh đường đá cổ kính Notre-Dame và bốn số phận gắn kết với nàng vũ nữ du mục Esmeralda xinh đẹp, thánh thiện: Quasimodo – chàng đánh chuông gù dị dạng, chột mắt, câm điếc nhưng sở hữu một trái tim cao cả và trung trinh; Claude Frollo – viên phó giám mục thông thái, uyên bác nhưng bị ngọn lửa dục vọng đen tối thiêu rụi lương tri; Phoebus de Chateaupers – chàng đại úy khinh kỵ binh hào hoa mã thượng nhưng hời hợt, bội bạc; và Pierre Gringoire – chàng thi sĩ nghèo lông bông. Bị khước từ tình cảm, Frollo lập mưu đâm trọng thương Phoebus rồi vu oan cho Esmeralda tội giết người và dùng ma thuật tà giáo. Bất chấp sự dũng cảm liều mình cứu nàng vào nơi tị nạn thiêng liêng của nhà thờ của Quasimodo, mưu mô nham hiểm của Frollo cuối cùng vẫn đẩy Esmeralda lên giàn treo cổ tại quảng trường Greve. Cảnh kết của tác phẩm là một trong những hình tượng xúc động và bi tráng nhất trong lịch sử văn học: sau khi xô Frollo ngã chết từ đỉnh tháp chuông để trừng phạt kẻ phản trắc, Quasimodo đã lặng lẽ biến mất và tìm đến căn hầm mộ Montfaucon tăm tối, ôm lấy thi hài Esmeralda cho đến khi trút hơi thở cuối cùng. Hai bộ xương hòa quyện vào nhau qua năm tháng đã khẳng định chân lý lãng mạn bất tử của Victor Hugo: cái đẹp tâm hồn có sức mạnh vượt lên trên mọi sự biến dạng của thể xác; tình yêu đích thực là sự hy sinh tuyệt đối, trường tồn vĩnh cửu bất chấp sự tàn khốc của định mệnh khắc nghiệt (chữ 'Ananke').