Thời xa vắng – Lê Lựu

Xuất bản năm 1986 và lập tức trở thành một dấu mốc bước ngoặt khai mở thời kỳ đổi mới văn học Việt Nam đương đại, "Thời Xa Vắng" của nhà văn Lê Lựu là thiên tiểu thuyết tâm lý xã hội sâu sắc, mổ xẻ bi kịch tha hóa nhân cách của con người dưới sức ép của những định kiến cộng đồng và thói giáo điều hình thức. Tác phẩm dõi theo cuộc đời chìm nổi của nhân vật Giang Minh Sài từ một cậu bé nông thôn mười tuổi bị ép duyên lấy người vợ già hơn mình, đến khi trở thành người lính chiến trường và một cán bộ mẫn cán nơi phố thị thời bình, nhưng suốt cuộc đời luôn sống trong sự giằng xé nội tâm đau đớn.

Bằng lối viết phơi bày chân thực đến trần trụi và giọng văn tự vấn khắc khoải, Lê Lựu dũng cảm chỉ ra căn bệnh sống vì cái nhìn của người khác: nửa cuộc đời đầu Sài sống theo sự sắp đặt của gia tộc và dư luận làng xóm, nửa cuộc đời sau Sài lại sống theo những quy chuẩn đạo đức cứng nhắc của thói quen và sự đánh giá xã hội. Nhân vật luôn khao khát tình yêu chân thực nhưng lại tự tay bóp chết cảm xúc của chính mình để giữ gìn danh hiệu và sự hoàn hảo bề ngoài. Tác giả đã biến tấn bi kịch của một cá nhân thành sự thức tỉnh mạnh mẽ cho cả một thế hệ về giá trị của tự do cá nhân.

Giá trị học thuật của "Thời Xa Vắng" nằm ở việc dũng cảm đoạn tuyệt với lối viết minh họa một chiều, đặt nền móng cho ý thức cá nhân và quyền được sống thật với bản thân trong văn chương Việt Nam thời kỳ mở cửa. Lê Lựu khẳng định rằng xã hội chỉ có thể phát triển lành mạnh khi mỗi con người được giải phóng khỏi nỗi sợ hãi dư luận vô lý và dám chịu trách nhiệm về số phận của mình. Tác phẩm là bài học nhân sinh sâu sắc, nhắc nhở thế hệ hôm nay nuôi dưỡng lòng can đảm để sống tự chủ, chân thật và hướng tới hạnh phúc đích thực.