Vua Hàm Nghi – Một Tâm Hồn Việt Ở Chốn Lưu Đày

"Vua Hàm Nghi – Một Tâm Hồn Việt Ở Chốn Lưu Đày" của nhà nghiên cứu Nguyễn Đắc Phương, do Nhà xuất bản Thuận Hóa ấn hành, là một chuyên khảo lịch sử và mỹ thuật nhân văn sâu sắc, tái hiện cuộc đời bi tráng của vị hoàng đế yêu nước Hàm Nghi (Nguyễn Phúc Ưng Lịch) – linh hồn của phong trào Cần Vương kháng chiến chống Pháp cuối thế kỷ XIX. Thoát khỏi cái nhìn đơn thuần về một triều đại suy vi, tác phẩm mở ra góc nhìn đa chiều, khám phá chặng đường hơn bốn mươi năm ngài bị chính quyền thực dân Pháp lưu đày biệt xứ tại Alger (thủ đô xứ Algérie thuộc Bắc Phi), nơi ngài vẫn kiên cường bảo toàn nhân cách và tâm hồn thuần Việt giữa muôn trùng xa cách quê hương. Chiều sâu học thuật của công trình nằm ở việc phát hiện và phân tích tài năng nghệ thuật xuất chúng của vị cựu hoàng trong vai trò một họa sĩ và nhà điêu khắc tài ba với nghệ danh Tử Xuân (con của mùa xuân). Dưới sự hướng dẫn của các bậc thầy hội họa Pháp như Paul Gauguin và Auguste Rodin, vua Hàm Nghi đã sáng tạo nên hàng trăm tác phẩm tranh sơn dầu, tranh phấn màu và tượng điêu khắc mang phong cách ấn tượng độc đáo nhưng thấm đượm nỗi u hoài, thương nhớ non sông bản xứ. Tác giả làm sáng tỏ bản lĩnh văn hóa kiên cường của ngài: dù kết hôn cùng con gái một vị chánh án người Pháp và hòa nhập vào giới thượng lưu trí thức phương Tây, ngài luôn vận trang phục áo dài khăn đóng truyền thống, giữ trọn nếp sống thuần Việt và khước từ mọi bổng lộc mị dân của kẻ thù. Bản thu âm sách nói được thể hiện qua giọng đọc ngọt ngào, lắng đọng và man mác u hoài của phát thanh viên Thủy Tiên, đưa thính giả chìm đắm vào không gian ký ức đầy xúc động về một số phận đế vương tha hương. Tác phẩm là nguồn tư liệu quý giá làm sáng tỏ một trang sử đặc biệt của triều Nguyễn và lịch sử mỹ thuật cận hiện đại Việt Nam. Cuốn sách khẳng định một chân lý cao đẹp: dù ở bất kỳ phương trời nào và trong bất kỳ hoàn cảnh nghiệt ngã nào, phẩm giá kiên trung và tâm hồn gắn bó với cội nguồn dân tộc vẫn luôn tỏa sáng rực rỡ.