Hoàng Lê Nhất Thống Chí – Ngô Gia Văn Phái

Được sáng tác bởi nhóm tác giả thuộc dòng họ Ngô Thì ở làng Tả Thanh Oai (Hà Đông) mang tên Ngô Gia Văn Phái (tiêu biểu là Ngô Thì Chí và Ngô Thì Du), "Hoàng Lê Nhất Thống Chí" là kiệt tác tiểu thuyết lịch sử chương hồi bằng chữ Hán đồ sộ và vĩ đại nhất của nền văn học cổ điển Việt Nam. Tác phẩm ghi chép lại toàn bộ những biến cố lịch sử dữ dội, bi tráng diễn ra trong khoảng ba mươi năm đầy bão táp cuối thế kỷ XVIII, từ sự suy đồi mục ruỗng của tập đoàn phong kiến chúa Trịnh ở Đàng Ngoài, sự quật khởi của nghĩa quân Tây Sơn, cho đến đại thắng mùa xuân Kỷ Dậu 1789 và sự sụp đổ hoàn toàn của nhà Hậu Lê. Bằng nghệ thuật tự sự chương hồi bậc thầy, ngòi bút chép sử chân thực, khách quan và sự am hiểu tường tận nội tình chốn cung đình, các tác giả đã dựng lại cả một thời đại loạn lạc với hàng trăm nhân vật sống động. Mặc dù là những cựu thần trung thành với nhà Lê, nhưng các tác giả đã vượt lên trên định kiến giai cấp hẹp hòi để ghi lại sự thật lịch sử một cách công tâm tuyệt đối: phơi bày sự hèn mạt, đớn hèn của vua Lê Chiêu Thống "cõng rắn cắn gà nhà", đồng thời khắc họa rực rỡ tượng đài người anh hùng áo vải cờ đào Quang Trung – Nguyễn Huệ với tài thao lược quân sự thần tốc, bách chiến bách thắng đánh tan hai mươi chín vạn quân Thanh xâm lược. Giá trị học thuật và tư tưởng của "Hoàng Lê Nhất Thống Chí" được ví như pho biên niên sử văn học vô song của thế kỷ XVIII, kết hợp hoàn hảo giữa tính chính xác của sử học với sức lôi cuốn mãnh liệt của nghệ thuật tiểu thuyết cổ điển. Tác phẩm khẳng định quy luật tất yếu của lịch sử: triều đại nào thối nát, phản bội lợi ích của nhân dân thì tất yếu bị lịch sử đào thải, và người anh hùng nào đứng về phía dân tộc sẽ được muôn đời tôn kính. Tác phẩm là di sản văn học kinh điển, hun đúc lòng yêu nước và là nguồn tư liệu bắt buộc trong chương trình giáo dục quốc gia.