Thiền Sư Việt Nam – Thích Thanh Từ

Được Đại lão Hòa thượng Thích Thanh Từ – bậc Tông chủ có công phục hưng dòng Thiền Trúc Lâm Yên Tử đương đại dày công biên soạn và xuất bản lần đầu năm 1971, 'Thiền Sư Việt Nam' do Nhà xuất bản Tổng Hợp TP.HCM và NXB Tôn Giáo ấn hành là công trình khảo cứu lịch sử tư tưởng thiền học đồ sộ và uy tín bậc nhất của Phật giáo Việt Nam thế kỷ XX. Tác phẩm đặt nền móng học thuật vững chắc cho việc khôi phục và khẳng định bản sắc độc lập, tự chủ của dòng Thiền mang đậm hồn thiêng sông núi Đại Việt suốt hàng ngàn năm dựng nước và giữ nước.

Công trình dày hơn 600 trang, khảo cứu toàn diện cuộc đời, hành trạng, ngữ lục và những vần thi kệ thị tịch tráng tuyệt của hơn 130 vị thiền sư lỗi lạc trải dài qua 17 thế kỷ: từ trung tâm Phật giáo cổ xưa Luy Lâu thời Khương Tăng Hội (thế kỷ thứ III), đến ba dòng thiền truyền thừa lớn thời kỳ Lý - Trần gồm Thiền phái Tỳ Ni Đa Lưu Chi (tiêu biểu với các Quốc sư Pháp Thuận, Vạn Hạnh – những bậc cố vấn tối cao đặt nền móng cho triều Lý), Thiền phái Vô Ngôn Thông (với các thiền sư Mãn Giác, Không Lộ), Thiền phái Thảo Đường, và đỉnh cao rực rỡ nhất là sự ra đời của dòng Thiền Trúc Lâm Yên Tử thuần túy Việt Nam dưới sự khai sáng của Đệ nhất Tổ Điều Ngự Giác Hoàng Trần Nhân Tông cùng Đệ nhị Tổ Pháp Loa và Đệ tam Tổ Huyền Quang.

Bằng nhãn quan thiền quán sâu sắc và phương pháp khảo chứng sử học nghiêm cẩn, Hòa thượng Thích Thanh Từ đã làm sáng tỏ nét đặc sắc độc nhất vô nhị của 'Thiền học nhập thế' Việt Nam: Thiền không phải là sự lánh đời yếm thế nơi thâm sơn cùng cốc, mà là thái độ sống tỉnh thức, dấn thân cùng vận mệnh dân tộc. Tinh thần 'Cư trần lạc đạo' (sống giữa cõi trần mà vui với đạo) và triết lý 'Phật tại tâm' đã biến đạo Phật thành điểm tựa tâm linh kiên cường bồi đắp khí phách tự cường của dân tộc. Tác phẩm không chỉ là một biên niên sử tôn giáo quý báu, mà còn là một kho tàng văn học thiền ca trác tuyệt, nuôi dưỡng tâm hồn người Việt muôn đời.