Kẻ làm người chịu – Hồ Biểu Chánh

Kẻ Làm Người Chịu là một trong những kiệt tác tiểu thuyết tâm lý – luân lý xã hội xuất sắc nhất của nhà văn Hồ Biểu Chánh, xuất bản lần đầu tại Sài Gòn vào năm 1928 và được tái bản nhiều lần suốt gần một thế kỷ qua. Tựa đề tác phẩm là một đúc kết dân gian chua chát về sự trớ trêu của số phận con người trong một xã hội phong kiến thực dân đầy rẫy bất công: kẻ gây ra tội ác thì nhởn nhơ hưởng thụ vinh hoa phú quý, trong khi người vô tội, thấp cổ bé họng lại phải oằn mình gánh chịu mọi hậu quả oan nghiệt thay cho kẻ khác. Cốt truyện xoay quanh tấn thảm kịch oan khuất của một người làm công chất phác, vì tấm lòng trung hậu và sự cảm kích ơn nghĩa cưu mang của gia đình chủ, đã tự nguyện nhận tội thay cho người con trai hư hỏng của ông chủ trong một vụ án hình sự nghiêm trọng. Suốt nhiều năm trời chịu cảnh tù đày khổ sai nơi Côn Đảo địa ngục, người chịu trận oan ức phải nếm trải mọi đọa đày về thể xác và tinh thần, trong khi kẻ thủ ác thực sự nơi đất liền lại tiếp tục con đường trụy lạc, tiêu xài hoang phí trên sự hy sinh của ân nhân. Hồ Biểu Chánh đã dẫn dắt người đọc qua từng khúc quanh co nghiệt ngã của số phận, phơi bày sự tha hóa của tầng lớp giàu có bất nhân và sự bất lực của hệ thống tư pháp đương thời. Điểm sáng rực rỡ của Kẻ Làm Người Chịu nằm ở niềm tin bất diệt vào luật nhân quả báo ứng và sự chiến thắng của lương tri. Kết cục bi thảm của kẻ gian ác và sự phục hồi danh dự cho người lương thiện khẳng định đạo lý cổ truyền phương Đông: lưới trời lồng lộng tuy thưa mà khó lọt; đức hy sinh và lòng trung nghĩa của con người dẫu có bị vùi dập nhất thời thì cuối cùng vẫn tỏa sáng như vàng mười qua lửa đỏ.