Ý và Tình – Hồ Biểu Chánh

Được viết vào năm 1945 giữa thời khắc lịch sử đầy chuyển biến của đất nước và do Nhà xuất bản Tân Dân ấn hành, 'Ý Và Tình' của nhà văn Hồ Biểu Chánh (1884–1958) là một thiên tiểu thuyết tâm lý sắc sảo, đúc kết sự am hiểu từng trải của tác giả về nhân tình thế thái. Tác phẩm đi sâu mổ xẻ cuộc đấu tranh nội tâm dai dẳng giữa 'Ý' (ý chí lý trí, bổn phận gia tộc, danh dự xã hội) và 'Tình' (tình cảm tự nhiên, rung động con tim, lòng trắc ẩn) trong đời sống gia đình và xã hội Nam Bộ giai đoạn chuyển mình cận hiện đại. Nhân vật chính là một người đàn ông có học thức, trọng danh dự và luôn đặt bổn phận gia đình lên hàng đầu. Để giữ gìn sự tôn nghiêm của dòng họ và làm vui lòng cha mẹ, chàng dùng ý chí sắt đá để đè nén mọi khát vọng cá nhân, chấp nhận cuộc sống hôn nhân quy ước không có ngọn lửa đam mê. Tuy nhiên, sự xuất hiện của một người phụ nữ tài sắc, đức hạnh và thấu hiểu tâm hồn chàng đã làm bùng cháy ngọn lửa tình cảm bấy lâu bị kìm nén. Cuộc giằng xé dữ dội nổ ra: nếu chiều theo 'Ý' để giữ trọn vẻ ngoài đạo mạo thì tâm hồn chàng sẽ mãi mãi khô héo trong giả tạo; còn nếu buông mình theo 'Tình' thì chàng sẽ phải đối mặt với sự phán xét khắt khe của dư luận và định kiến dòng họ. Bằng cách dẫn dắt tình huống khéo léo, tác giả đặt nhân vật vào những ngã rẽ sinh tử buộc họ phải lựa chọn con đường sống thật với bản thân mình. Điểm sáng của 'Ý Và Tình' nằm ở sự thấu hiểu tâm lý nhân vật già dặn và tinh tế của ngòi bút Hồ Biểu Chánh. Tác phẩm không cổ xúy cho lối sống buông tuồng vô kỷ luật, nhưng đồng thời dũng cảm phê phán lối sống đạo đức giả, lấy lễ giáo khô cứng để bóp nghẹt tiếng nói tự nhiên của con tim. Cuốn sách khẳng định một thông điệp nhân sinh tiến bộ: sự hoàn thiện nhân cách đòi hỏi sự dung hòa hài hòa giữa lý trí sáng suốt và tình cảm nhân hậu; con người chỉ thực sự tìm thấy bình an khi biết dùng lý trí để dẫn đường cho tình thương, chứ không phải để tiêu diệt tình thương.