Con Nhà Nghèo – Hồ Biểu Chánh

Được sáng tác và xuất bản lần đầu năm 1930 tại Sài Gòn bởi nhà in Xưa Nay, 'Con Nhà Nghèo' của nhà văn Hồ Biểu Chánh (1885–1958) là một trong những kiệt tác văn học hiện thực phê phán xuất sắc nhất của nền văn xuôi Nam Bộ đầu thế kỷ XX. Tác phẩm đã được chuyển thể thành bộ phim truyền hình nổi tiếng cùng tên năm 1998, in sâu vào tâm thức của đông đảo công chúng về bức tranh làng quê Nam Bộ thời thuộc địa. Lấy bối cảnh nông thôn vùng đồng bằng Gò Công – Mỹ Tho những năm 1930, tác phẩm phơi bày trần trụi mối xung đột giai cấp gay gắt giữa tầng lớp cường hào địa chủ phong kiến tàn bạo và những người nông dân tá điền nghèo khổ cùng cực. Gia đình bà Hai Lấm và hai con là Cai tuần Bưởi và cô Tư Lựu vốn là tá điền chăm chỉ, lương thiện. Bi kịch ập đến khi cậu Hai Nghĩa – con trai của bà Cai Hiếu giàu có khét tiếng trong vùng – đem lòng mê mẩn nhan sắc mộc mạc của cô Tư Lựu, tìm đủ mọi lời ngon ngọt dụ dỗ rồi làm cho cô mang thai. Khi sự việc vỡ lở, vì sợ mất thể diện gia đình quyền quý và muốn cưới con gái một điền chủ khác môn đăng hộ đối, Hai Nghĩa đã nhẫn tâm chối bỏ trách nhiệm, vu vạ và cùng mẹ dùng uy quyền bóp nghẹt công lý, đẩy gia đình Tư Lựu vào cảnh tan gia bại sản, phải đốt nhà bỏ xứ tha phương cầu thực. Giá trị nhân bản sâu sắc của tác phẩm nằm ở niềm tin sắt đá của Hồ Biểu Chánh vào **luật nhân quả báo ứng và đạo lý nghĩa tình Nam Bộ**. Kẻ thủ ác Hai Nghĩa cuối cùng phải trả giá đắt cho lối sống phóng đãng, vô luân của mình, trong khi phẩm giá trong sạch, lòng hiếu thảo và tình yêu thương đùm bọc của những con nhà nghèo vẫn ngời sáng giữa nghịch cảnh dập vùi. Bằng ngòi bút mộc mạc, đậm chất phương ngữ Nam Bộ và tấm lòng xót thương sâu sắc đối với người dân nghèo, Hồ Biểu Chánh đã tạc nên một chứng tích văn học lịch sử vô giá về số phận con người trong buổi giao thời.