Thương Nhớ Mười Hai – Vũ Bằng

Được khởi bút tại Sài Gòn từ tháng 1 năm 1960 và hoàn thành trọn vẹn vào năm 1971, 'Thương Nhớ Mười Hai' của nhà văn, nhà báo tài hoa Vũ Bằng (1913–1984) – do Nhà xuất bản Nguyễn Đình Vượng ấn hành lần đầu năm 1972 tại Sài Gòn – là một trong những kiệt tác tùy bút và hồi ký văn hóa trác tuyệt nhất của nền văn xuôi Việt Nam hiện đại. Ra đời trong hoàn cảnh tác giả hoạt động tình báo bí mật đơn độc nơi đô thành miền Nam, sống xa cách gia đình và quê hương đất Bắc trong suốt những năm tháng đất nước chia cắt, cuốn sách là dòng dung nham hoài niệm bỏng cháy, kết tinh tình yêu máu thịt hướng về mảnh đất Thăng Long nghìn năm văn vật. Tác phẩm bao gồm mười ba chương tùy bút tuyệt mỹ: mười hai chương dành cho mười hai tháng trong vòng quay bốn mùa xuân, hạ, thu, đông của đất Bắc và chương kết đúc lại ngày Tết cổ truyền thiêng liêng. Dưới ngòi bút tài hoa, súc tích và đậm đà phong vị Bắc Bộ, từng bức tranh thời gian hiện lên sống động đến nao lòng: cái rét ngọt và mưa phùn lất phất của tháng Giêng; mùa hoa bưởi hoa chanh thơm ngát tháng Ba; tiếng ve râm ran và chén chè sen ngát hương tháng Năm; gió heo may chớm lạnh mang theo hương cốm Vòng gói lá sen tháng Tám; và những món ngon mùa đông như chả rươi, thịt đông, dưa cải tháng Mười một. Đan cài vào bức tranh phong thổ, phong tục và ẩm thực tinh tế ấy là hình bóng người vợ hiền xứ Bắc – người bạn đời thủy chung Quỳ – linh hồn dịu dàng của tổ ấm, người đã cùng tác giả sẻ chia những ngọt bùi thanh bạch của một thời Hà Nội thanh lịch. Vượt lên trên một cuốn sách khảo cứu phong tục hay ẩm thực thông thường, 'Thương Nhớ Mười Hai' là khúc tình ca bi tráng về lòng chung thủy và nỗi đau ly tán của dân tộc. Bằng thứ ngôn ngữ văn xuôi giàu nhạc điệu, trau chuốt và lắng đọng, Vũ Bằng đã dựng nên một đài tưởng niệm bằng ngôn từ lưu giữ vẹn nguyên linh hồn văn hóa của miền Bắc và Hà Nội. Tác phẩm lay động sâu xa tâm thức của mỗi người con đất Việt, nhắc nhở về cội nguồn, nếp nhà và những giá trị truyền thống bền vững không bao giờ phai nhạt trước mọi phong ba biến thiên của thời cuộc.