Truyện Ngắn Nam Cao

Tập hợp những kiệt tác văn xuôi xuất sắc nhất được sáng tác trong giai đoạn 1941–1945 của nhà văn Nam Cao (1915–1951) – cây bút thiên tài đại diện cho thành tựu rực rỡ nhất của chủ nghĩa hiện thực tâm lý của nền văn học Việt Nam thế kỷ XX, 'Truyện Ngắn Nam Cao' (do Nhà xuất bản Văn Học ấn hành) là một tượng đài nghệ thuật mẫu mực về số phận con người trong đêm trường xã hội thực dân nửa phong kiến. Tuyển tập quy tụ những truyện ngắn đã trở thành tài sản tinh thần bất hủ của dân tộc như 'Chí Phèo' (1941), 'Lão Hạc' (1943), 'Đời Thừa' (1943), 'Một Bữa No' (1943), 'Dì Hảo' (1941), 'Tư Cách Mõ' (1943), 'Mua Nhà' (1942)..., thể hiện chiều sâu tư tưởng nhân đạo vĩ đại và nghệ thuật mổ xẻ tâm lý nhân vật đạt đến trình độ bậc thầy thế giới. Thế giới nhân vật trong truyện ngắn Nam Cao tập trung vào hai mảng đề tài lớn: người nông dân nghèo bị bần cùng hóa và người trí thức tiểu tư sản nghèo bị đày đọa trong vòng luẩn quẩn của cơm áo gạo tiền. Bằng ngòi bút lạnh lùng bên ngoài nhưng cháy bỏng lòng trắc ẩn bên trong, Nam Cao đã tái hiện nỗi đau đớn tột cùng của kiếp người: Chí Phèo – người nông dân lương thiện bị nhà tù thực dân và sự tàn bạo của Bá Kiến cướp đi nhân hình, biến thành con quỷ dữ của làng Vũ Đại, để rồi bi tráng chết trên ngưỡng cửa thức tỉnh lương tri với tiếng thét xé lòng 'Ai cho tao lương thiện?'; Lão Hạc – người cha nghèo thà ăn bả chó tự tử để bảo toàn mảnh vườn nhỏ cho con trai hơn là sống mòn làm gánh nặng cho xóm giềng; và Hộ trong 'Đời Thừa' – một văn sĩ tài hoa quằn quại trong bi kịch bị gánh nặng cơm áo bóp nghẹt hoài bão nghệ thuật chân chính và vi phạm chính nguyên tắc nhân đạo của bản thân. Sức mạnh nghệ thuật vượt thời gian của Nam Cao nằm ở khả năng phát hiện và ngợi ca phẩm giá con người ngay cả khi họ bị dồn vào bước đường cùng tăm tối nhất. Nam Cao không bao giờ nhìn con người một chiều; ông đi sâu vào những xung đột nội tâm gay gắt giữa phần 'con' bản năng và phần 'người' thánh thiện, khẳng định một niềm tin bất diệt vào bản chất lương thiện của nhân loại. Tác phẩm của ông là bài ca đau đớn nhưng tràn đầy hy vọng về tình thương yêu con người, đặt nền móng vững chắc cho văn học hiện thực hiện đại và là di sản tinh thần vô giá của văn hóa Việt Nam.