Dế Mèn Phiêu Lưu Ký

Khởi đầu từ truyện ngắn 'Con Dế Mèn' (gồm 3 chương đầu) xuất bản năm 1941 bởi Nhà xuất bản Tân Dân (Hà Nội), tác phẩm được nhà văn Tô Hoài viết tiếp các chương sau trên tuần báo Truyền Bá năm 1942, trước khi hoàn chỉnh trọn vẹn 10 chương thành kiệt tác 'Dế Mèn Phiêu Lưu Ký' vào năm 1954–1955. Được dịch sang hơn 40 thứ tiếng trên thế giới (tiếng Nga, Pháp, Anh, Đức, Tây Ban Nha, Nhật Bản...), đây là tác phẩm văn học thiếu nhi kinh điển nhất của Việt Nam, gắn liền với tuổi thơ của bao thế hệ độc giả trong nước và quốc tế.

Câu chuyện theo chân chú Dế Mèn từ lúc là một chàng dế thanh niên khỏe mạnh, cường tráng nhưng kiêu căng, xốc nổi. Tính tự phụ hợm hĩnh đã dẫn đến bi kịch đầu đời cay đắng: Mèn trêu chọc chị Cốc dẫn đến cái chết oan uổng của người bạn hàng xóm ốm yếu Dế Choắt. Lời trăn trối đầy bao dung của Choắt trước khi chết đã trở thành bài học sám hối sâu sắc thức tỉnh lương tri của Mèn. Trải qua những ngày bị bọn trẻ bắt làm trò tiêu khiển chọi dế, Mèn đã trốn thoát và dấn thân vào một cuộc phiêu lưu vĩ đại qua thế giới loài vật: kết nghĩa anh em sinh tử với Dế Trũi dũng cảm, đánh bại võ sĩ Bọ Ngựa ngạo mạn, chu du qua đầm lầy, bãi cỏ và các vương quốc của kiến, ếch nhái, chuồn chuồn.

Đỉnh cao tư tưởng của tác phẩm là lý tưởng cao đẹp về **muôn loài cùng kết làm anh em, hòa bình và đại đồng**. Vượt lên trên khuôn khổ một truyện đồng thoại cho thiếu nhi, Tô Hoài đã lồng ghép vào tác phẩm những khát vọng tự do, tinh thần trượng nghĩa hiệp khách, bảo vệ kẻ yếu và ước mơ về một thế giới không còn áp bức, chiến tranh và thù hận. Với bút pháp quan sát sinh học tinh tường, nghệ thuật nhân hóa bậc thầy và ngôn ngữ văn xuôi thuần Việt uyển chuyển, tác phẩm là viên ngọc quý rạng rỡ của văn học dân tộc.