Số Đỏ – Vũ Trọng Phụng

Khởi đăng nhiều kỳ trên tuần báo 'Hà Nội Báo' từ số 40 (ngày 7 tháng 10 năm 1936) và được Nhà xuất bản Lê Cường in trọn vẹn thành sách vào năm 1938 tại Hà Nội, 'Số Đỏ' của nhà văn Vũ Trọng Phụng (1912–1939) là kiệt tác tiểu thuyết trào phúng hoạt kê vĩ đại bậc nhất của nền văn học hiện thực phê phán Việt Nam thế kỷ XX. Tác phẩm ra đời trong bối cảnh xã hội thành thị Việt Nam thời Pháp thuộc đang trải qua cơn sốt của phong trào 'Âu hóa', 'Thể thao hóa' và 'Vui vẻ trẻ trung' do thực dân Pháp và giới tư sản bản xứ dung túng. Bằng biệt tài trào phúng sắc lạnh và ngôn ngữ đối thoại hoạt kê trác tuyệt, Vũ Trọng Phụng đã biến cuốn tiểu thuyết thành một tấm gương khổng lồ phản chiếu toàn cảnh một xã hội nhố nhăng, đảo điên mọi chuẩn mực luân lý, nơi kẻ lưu manh khốn cùng bỗng chốc hóa thành bậc cứu tinh dân tộc nhờ những trò lừa bịp và sự hợm hĩnh của đám đông trưởng giả.

Cốt truyện xoay quanh cuộc đời dị thường của Xuân – một đứa trẻ mồ côi lang bạt, nhặt bóng tại sân quần vợt Quần Ngựa, mang biệt danh Xuân Tóc Đỏ vì chuyên làm những trò hạ lưu kiếm sống. Nhờ cơ duyên cứu nguy cho một tình huống trớ trêu của bà Phó Đoan – một góa phụ hai đời chồng dâm đãng dưới lớp vỏ bọc 'tiết hạnh khả phong', Xuân được giới thiệu vào làm chân chạy việc tại tiệm may Âu hóa của vợ chồng Văn Minh. Tại đây, Xuân thâm nhập vào tầng lớp thượng lưu rởm đời của đại gia đình cụ cố Hồng – người già cả lẩm cẩm mang câu cửa miệng bất hủ 'Biết rồi, khổ lắm, nói mãi!'. Bằng sự liều lĩnh, khôn lỏi và sự a dua mù quáng của xã hội hám danh, Xuân lần lượt thăng tiến chóng mặt: từ nhân viên tiệm may, thầy thuốc chữa bệnh cho cụ cố tổ bằng cách làm cụ tức chết để cả nhà được chia gia tài, thi sĩ đoạt giải, giáo sư quần vợt, đến danh xưng 'vĩ nhân' và 'anh hùng cứu quốc' khi nhường chức vô địch quần vợt cho đối thủ Xiêm La nhằm tránh một cuộc chiến tranh ngoại giao tưởng tượng.

Vượt qua khuôn khổ của một tác phẩm trào phúng gây cười đơn thuần, 'Số Đỏ' là một bản cáo trạng xã hội mang tính tiên tri và giá trị hiện thực trường tồn. Vũ Trọng Phụng đã phẫu thuật một cách tàn nhẫn căn bệnh sính ngoại kệch cỡm, thói đạo đức giả của giới thượng lưu thị dân và sự suy đồi của các giá trị đạo đức truyền thống trước ma lực của đồng tiền và danh vọng ảo. Lối xây dựng tính cách nhân vật điển hình hóa cao độ – từ nhà thiết kế thời trang TYPN (Tôi Yêu Phụ Nữ) với các bộ mốt 'Ngây thơ', 'Chinh phục', đến sư Tăng Phú trụ trì chùa Bà Banh buôn thần bán thánh – đã biến từng trang sách thành một bảo tàng bi hài kịch sinh động. Sau gần một thế kỷ, 'Số Đỏ' vẫn giữ nguyên tính thời sự nóng hổi và khẳng định vị thế độc tôn của Vũ Trọng Phụng như một bậc thầy văn xuôi châm biếm kiệt xuất của văn học dân tộc.