Chim Quyên Xuống Đất – Sơn Nam

Chim Quyên Xuống Đất là một trong những tác phẩm tiểu thuyết dã sử và phong tục xuất sắc nhất của nhà văn Sơn Nam, lấy cảm hứng từ câu ca dao đầy u uất và bi tráng của người Nam Bộ: "Chim quyên xuống đất tha mồi / Người ngay mắc nạn đứng ngồi không yên". Lấy bối cảnh miền Tây Nam Bộ vào nửa cuối thế kỷ XIX, giai đoạn giặc Pháp bắt đầu đánh chiếm lục tỉnh và phong trào kháng chiến của nhân dân ta do các thủ lĩnh nghĩa quân như Trương Định, Nguyễn Trung Trực dấy lên mạnh mẽ, tác phẩm khắc họa sâu sắc khí phách kiên cường cùng những mất mát đau thương của người dân mở đất. Sơn Nam không miêu tả chiến trận bằng những cảnh binh đao gươm giáo ồn ào, mà chọn cách thâm nhập vào số phận từng phận người bình dân: những người nông dân chân đất, những thầy đờn tài tử, những người phụ nữ tảo tần nơi bưng biền hẻo lánh. Tác phẩm làm sống dậy không khí bi tráng của thời tao loạn, nơi những người nghĩa sĩ thà chịu đầu rơi máu chảy chứ quyết không chịu khuất phục làm tay sai cho giặc. Bên cạnh đó, tác giả dày công tái hiện không gian sinh thái hoang dã của vùng rừng tràm U Minh, rạch ngòi chằng chịt, những mùa cá hội và nếp sống hào hiệp, sẵn sàng cưu mang người ngay gặp nạn của lưu dân phương Nam. Tác phẩm là khúc tráng ca thâm trầm về lòng yêu nước và đạo lý làm người cao đẹp. Bằng vốn từ ngữ địa phương mộc mạc mà thâm trầm, Sơn Nam đã tạc nên tượng đài tinh thần bất khuất của người nông dân Nam Bộ: dù thân phận nhỏ bé như loài chim quyên trước dông bão lịch sử, họ vẫn giữ vẹn tấm lòng son sắt với non sông, với quê hương xứ sở.