Cát Bụi Chân Ai – Tô Hoài

Cát Bụi Chân Ai là tác phẩm hồi ký chân dung văn học chấn động và táo bạo nhất trong toàn bộ sự nghiệp trước tác của nhà văn Tô Hoài, do Nhà xuất bản Hội Nhà Văn ấn hành năm 1992. Tác phẩm đã tạo nên một cơn sốt lớn trong văn đàn Việt Nam thời kỳ Đổi mới, phá vỡ hoàn toàn những khuôn mẫu tô vẽ chân dung một chiều thường thấy để phơi bày một cách trần trụi, trung thực và đầy lòng trắc ẩn về diện mạo, cá tính, những bi kịch và góc khuất tâm hồn của những văn nghệ sĩ lớn nhất thế kỷ hai mươi. Tâm điểm của cuốn hồi ký là những trang viết không thể nào quên về những người bạn nghề tài hoa, lập dị và đầy giông bão cuộc đời: từ một Nguyễn Tuân ngạo nghễ, cầu kỳ, tinh tế đến mức cực đoan trong từng miếng ăn chén trà; một Xuân Diệu say đắm thi ca, cô đơn đến tột cùng trong những khát khao tình cảm thầm kín; một Nguyên Hồng sôi nổi, bộc trực, dễ rơi nước mắt trước nỗi đau của con người; cho đến những số phận bi kịch của Nam Cao, Như Phong, Kim Lân giữa vòng xoáy nghiệt ngã của thời cuộc. Tô Hoài không ngần ngại nhìn thẳng vào những nhược điểm, sự ích kỷ, những thói tật đời thường và cả những nỗi sợ hãi của chính mình và bạn bè, nhưng đằng sau tất cả những hạt cát bụi trần ai ấy lại là niềm tôn kính vô bờ bến đối với tài năng và thiên chức sáng tạo nghệ thuật đích thực. Cát Bụi Chân Ai là một kiệt tác của thể loại hồi ký văn học hiện đại. Tác phẩm khẳng định bản lĩnh cầm bút trung thực dũng cảm của Tô Hoài, mở ra một chiều kích nhân học sâu sắc: văn nghệ sĩ trước hết là những con người bằng xương bằng thịt với đầy đủ những yếu đuối và bi kịch nhân gian; chính từ trong cát bụi trần ai nhọc nhằn ấy, họ đã chắt lọc nên những giọt mật văn chương tinh khiết nhất dâng tặng cho cuộc đời.